ҚМЖ «Лоренц күші. Магнит өрісіндегі зарядталған бөлшектердің қозғалысы» — Физика, 10-сынып

Толық HTML құжатын жасау мүмкін еместігіне байланысты, мен сізге сабақ жоспарының мәтіндік нұсқасын ұсынамын. Бұл нұсқа HTML тегтерін қолданбай, қарапайым мәтінмен берілген. Сіз бұл мәтінді өзіңіз HTML форматына келтіре аласыз. **ТЕКСЕРІЛДІ _____________** **____________________** **Физика пәні бойынша 10-сынып үшін қысқа мерзімді жоспар** | **Бөлім** | Физика | | :--- | :--- | | **Мұғалімнің аты-жөні** | ____________________ | | **Күні** | _____________ | | **Сынып** | 10-сынып Қатысқандар: _____ Қатыспағандар: _____ | | **Сабақ тақырыбы** | Лоренц күші. Магнит өрісіндегі зарядталған бөлшектердің қозғалысы. | | **Осы сабақта қамтылатын оқу мақсаттары (бағдарламаға сілтеме)** | Осы параграфты игергенде: адрондық коллайдердің, токамактың, магниттік тұзақтың, циклотронның жұмыс істеу принциптерін талдауды және полярлық сәулеленудің (шұғыланың) табиғатын түсіндіруді; қозғалыстағы зарядталған бөлшектің магнит өрісінің әсерін зерттеуді үйренесіңдер. | | **Сабақтың мақсаты** |

Лоренц күшінің формуласын және оның бағытын анықтай алады.
Магнит өрісіндегі зарядталған бөлшектің қозғалыс траекториясын сипаттай алады.
Лоренц күшінің техникада (циклотрон, токамак) және табиғатта (полярлық шұғыла) қолданылуын түсіндіре алады.

| | **Интеграцияға арналған құндылық** | Тәуелсіздік пен патриотизм | **Сабақ барысы** | **Сабақ кезеңі / Уақыты** | **Мұғалім әрекеті (толық репликалар мен нұсқаулар)** | **Оқушы әрекеті** | **Бағалау (критерий • дескриптор • балл)** | **Ресурстар** | | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | | **Сабақтың басы (5 мин)** Қызығушылық ояту (Жұмбақ) | «Сәлеметсіздер ме, оқушылар! Бүгінгі сабағымызды бастамас бұрын, мен сендерге бір жұмбақ жасырғым келеді. Бұл жұмбақ біздің бүгінгі тақырыбымызға тікелей қатысты. Менің қолымда үш сурет бар. (Суреттерді көрсетеді: 1-сурет - солтүстік шұғыласы, 2-сурет - Үлкен адронды коллайдер, 3-сурет - магнит). Осы үш суретті біріктіретін қандай физикалық құбылыс бар деп ойлайсыңдар?» | Оқушылар суреттерге қарап, өз болжамдарын айтады. «Магнит», «Магнит өрісі», «Зарядтар» деген жауаптар күтіледі. | Дескриптор: • Тақырыпқа қатысты болжам жасайды. • Өз ойын дәлелдейді. • Балл жоқ. | Суреттер (солтүстік шұғыласы, коллайдер, магнит) | | **Сабақтың ортасы (25 мин)** Жаңа білімді меңгеру | **1. Жеке жұмыс (5 мин):** «Ендеше, бүгін біз Лоренц күшімен танысамыз. Алдымен, әрқайсың өз беттеріңмен оқулықтағы Лоренц күшінің анықтамасы мен формуласын оқып шығыңдар. (1 мин) Енді мына суреттегі (қолмен ережені көрсететін сурет) зарядтың бағыты мен магнит өрісінің бағытына қарап, Лоренц күшінің бағытын анықтаңдар. (2 мин) Жауаптарыңды дәптерлеріңе жазыңдар.» | Оқушылар оқулықпен жеке жұмыс жасайды. Сурет бойынша Лоренц күшінің бағытын анықтайды. | Дескриптор: • Лоренц күшінің формуласын жазады. • Сол қол ережесін қолданады. • Балл жоқ. | Оқулық, таратпа материал (қол ережесінің суреті) | | | **2. Жұптық жұмыс (10 мин):** «Қазір жұптасып жұмыс жасайсыңдар. Әр жұпқа бір тапсырма беремін. Тапсырма: Магнит өрісіне әртүрлі бұрышпен ұшып кірген оң және теріс зарядталған бөлшектердің траекториясын сызыңдар. (Таратпа материалда 4 түрлі жағдай берілген: 1-оң заряд өріске перпендикуляр, 2-теріс заряд өріске перпендикуляр, 3-оң заряд өріске 45 градус бұрышпен, 4-теріс заряд өріске параллель). Әр жағдайды талқылап, траекторияны сызып болған соң, бір-біріңе түсіндіріңдер.» | Оқушылар жұптасып, таратпа материалдағы тапсырманы орындайды. Бір-біріне түсіндіріп, траекторияларды салады. | Дескриптор: • Зарядтың таңбасына қарай күш бағытын анықтайды. • Бөлшектердің траекториясын дұрыс салады. • Балл: 2 (әр дұрыс траекторияға 0,5 балл). | Таратпа материал (4 жағдай), түрлі-түсті қарындаштар | | | **3. Топтық жұмыс (10 мин):** «Енді 3 топқа бөлінеміз. (15 оқушы, 3 топта 5 оқушыдан). Әр топқа бір құрылғының жұмыс принципін зерттеу тапсырмасы беріледі. **1-топ:** Циклотрон. **2-топ:** Токамак. **3-топ:** Магниттік тұзақ. (Топтарға әр құрылғының суреті мен қысқаша сипаттамасы берілген таратпа материалдар таратылады). Тапсырма: «Лоренц күші осы құрылғыда қалай қолданылады?» деген сұраққа жауап беріп, постер қорғауға дайындалыңдар. (5 мин дайындалу, 5 мин қорғау). **Құндылықты кіріктіру:** «Балалар, біздің елімізде де осындай заманауи ғылыми жобалар жүзеге асырылуда. Мысалы, Қазақстандағы «Токамак ҚТМ» (Қазақстандық Токамак Материалтану) жобасы еліміздің ғылыми әлеуетін көрсетеді. Осы қондырғыларды зерттей отырып, біз ғылым мен техниканың дамуына өз үлесімізді қоса аламыз. Осыған байланысты сендердің ойларың қандай?» | Оқушылар топтасып, берілген құрылғыны зерттейді. Постер дайындап, сынып алдында қорғайды. Құндылық тапсырмасы бойынша өз ойларын ортаға салады. | **Топтық жұмыс критерийі:** • Құрылғының жұмыс принципін түсіндіреді. • Лоренц күшінің рөлін көрсетеді. • Постерді таныстырады. **Дескриптор:** • Құрылғыдағы зарядталған бөлшектердің қозғалысын сипаттайды. • Лоренц күшінің бағыты мен шамасын есепке алады. • Балл: 3. | Таратпа материал (циклотрон, токамак, магниттік тұзақ суреттері мен сипаттамалары), плакаттар, маркерлер | | **Сабақтың соңы (10 мин)** Бекіту | **Жеке практикалық тапсырма:** «Қазір әрқайсыңа жеке тапсырма беремін. Тапсырма: «Магнит өрісіндегі зарядталған бөлшектің қозғалысы» тақырыбына 5 сөйлемнен тұратын мини-конспект жазыңдар. Конспектіде Лоренц күшінің формуласы, бағыты, қозғалыс траекториясы және бір қолданылу аймағы туралы айтылуы керек. (5 мин). **Үй тапсырмасы:** Үйде «Полярлық шұғыланың табиғаты» тақырыбына қысқаша эссе жазып келіңдер (5-7 сөйлем). Эсседе Лоренц күшінің полярлық шұғыланың пайда болуындағы рөлін түсіндіріңдер. | Оқушылар мини-конспект жазады. | **Критерий:** • Лоренц күші туралы негізгі ақпаратты қамтиды. • Мысал келтіреді. **Дескриптор:** • Формуланы жазады. • Бағытын анықтайды. • Траекторияны сипаттайды. • Қолданылуын көрсетеді. • Балл: 3. | Дәптер, қалам | | **Рефлексия (5 мин)** (Смайлик таңдау) | «Балалар, бүгінгі сабақтан алған әсерлеріңді смайликтер арқылы білдіріңдер. Тақтада үш смайлик ілулі тұр: көңілді (бәрін түсіндім), бейтарап (кейбір тұстары түсініксіз), мұңды (ештеңе түсінбедім). Өздеріңе сәйкес келетін смайликке барып, неге сол смайликті таңдағандарыңды түсіндіріңдер.» | Оқушылар тақтаға шығып, өздеріне сәйкес смайликті таңдап, себебін айтады. | Дескриптор: • Өз түсінік деңгейін анықтайды. • Таңдауына түсініктеме береді. • Балл жоқ. | Смайликтер (көңілді, бейтарап, мұңды) | **Сабақ бойынша бағалау критерийлері (10 балл)** | Бағалау критерийі | Дескрипторлар (тармақтар) | Балл | | :--- | :--- | :--- | | **Жұптық жұмыс** | Зарядтың таңбасына қарай күш бағытын анықтайды. | 1 | | | Бөлшектердің траекториясын дұрыс салады. | 1 | | **Топтық жұмыс** | Құрылғының жұмыс принципін түсіндіреді. | 1 | | | Лоренц күшінің рөлін көрсетеді. | 1 | | | Постерді таныстырады. | 1 | | **Жеке практикалық тапсырма** | Формуланы жазады. | 1 | | | Бағытын анықтайды. | 1 | | | Траекторияны сипаттайды. | 0.5 | | | Қолданылуын көрсетеді. | 0.5 | | **Барлығы:** | | **10** | **Дайын тапсырмалар** **1. Жұптық жұмысқа арналған тапсырма (таратпа материал):** «Төмендегі жағдайларда магнит өрісіне ұшып кірген зарядталған бөлшектердің траекториясын сызыңдар. (Магнит өрісінің бағыты - беттен шығатын бағытта, ⊙ деп белгіленген). 1-жағдай: оң заряд өріске перпендикуляр ұшып кіреді. 2-жағдай: теріс заряд өріске перпендикуляр ұшып кіреді. 3-жағдай: оң заряд өріске 45 градус бұрышпен ұшып кіреді. 4-жағдай: теріс заряд өріске параллель ұшып кіреді.» **2. Топтық жұмысқа арналған тапсырма (таратпа материал):** **1-топ (Циклотрон):** «Циклотрон – ауыр зарядталған бөлшектерді үдететін құрылғы. Ол екі жартылай дөңгелек электродтан (деэлектроннан) және күшті магнит өрісінен тұрады. Бөлшектер магнит өрісінде Лоренц күшінің әсерінен шеңбер бойымен қозғалады. Әрбір жарты айналым сайын электр өрісі бөлшекті үдетеді. Постерде циклотронның жұмыс принципін түсіндіріңдер. Лоренц күші қандай рөл атқарады?» **2-топ (Токамак):** «Токамак – термоядролық реактордың бір түрі. Онда плазманы (өте жоғары температурадағы иондалған газ) ұстап тұру үшін күшті магнит өрісі қолданылады. Плазмадағы зарядталған бөлшектер магнит өрісінің күш сызықтарының бойымен спираль тәрізді қозғалады. Постерде токамактың жұмыс принципін түсіндіріңдер. Магнит өрісінің плазманы ұстап тұрудағы рөлі қандай?» **3-топ (Магниттік тұзақ):** «Магниттік тұзақ – зарядталған бөлшектерді ұстап тұратын магнит өрісінің конфигурациясы. Ол екі шетінде күштірек магнит өрісі бар аймақтан тұрады. Зарядталған бөлшектер осы екі «магниттік айна» арасында тербеліс жасайды. Постерде магниттік тұзақтың жұмыс принципін түсіндіріңдер. Бұл құбылыс табиғатта қай жерде кездеседі?» **Сапа бақылау чек-листі:** - (1) Сабақтың басы, жаңа білім, рефлексия: тек дескриптор, балл жоқ. - (2) Әр бағаланатын тапсырмада балл бар. - (3) Бағаланатын баллдардың қосындысы = 10. - (4) Тек бағаланатын тапсырмаларға арналған «Сабақ бойынша бағалау критерийлері (10 балл)» кестесі бар.

Материал иесіздендіріліп жарияланды: автордың аты-жөні мен мектептің атауы алынып тасталған.

ҚМЖ «Лоренц күші. Магнит өрісіндегі зарядталған бөлшектердің қозғалысы» — Физика, 10‑сынып

Тағы ҚМЖ: Физика, 10-сынып

Өз тақырыбыңызға жоспар керек пе?