Қысқаша
- 2026–2027 оқу жылына БЖБ мен ТЖБ-ның бірыңғай ресми спецификациясы жоқ. Бағалаудың үлгілік қағидаларында ол қарастырылмаған, ал Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының осы жылға арналған әдістемелік нұсқау хатында БЖБ мен ТЖБ спецификациясы туралы ештеңе айтылмайды.
- Формативтік және жиынтық бағалау тапсырмаларын педагогтер дербес дайындайды (Қағидалардың 20-тармағы). ТЖБ тапсырмалары өткізер алдында әдістемелік бірлестікте талқыланады (21-тармақ).
- Спецификация — жұмыстың сипаттамасы: қандай мақсаттарды тексереді, неше тапсырмадан тұрады, олардың деңгейі мен түрі қандай, қанша уақыт пен балл беріледі. Оны бөлімнің не тоқсанның ОМЖ-дағы мақсаттары бойынша өзіңіз құрастыра аласыз.
- Интернетте жүрген пәндік ТЖБ спецификациялары — бұрынғы жылдардың құжаттары. Министрлік мұғалімдерге ұсынылған БЖБ мен ТЖБ тапсырмаларын үлгілік деп атап, оларды өзгертуге рұқсат берген.
- 5–11 (12)-сыныптарда БЖБ-ның ең жоғары балы — 7-ден 20-ға дейін, тоқсанына үш БЖБ-дан артық өткізілмейді. ТЖБ-ның ең жоғары балын Қағидалар белгілемейді.
2026–2027 оқу жылына ресми спецификация бар ма
Жоқ. Әр құжатта не жазылғанын қарайық.
Үлгілік қағидалар. Бұл — ҚР Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығының 1-қосымшасы, 2026 жылғы 16 қыркүйектегі № 257-НҚ бұйрықпен енгізілген өзгерістерімен. 20-тармақ: «Формативті және жиынтық бағалау тапсырмаларын академиялық адалдық принциптерін сақтай отырып педагогтер дербес дайындайды». № 257-НҚ бұйрық бұл тармақты өзгертпеген.
19-тармаққа сәйкес жиынтық бағалау тапсырмалары ҚР Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 16 қыркүйектегі № 399 бұйрығымен бекітілген үлгілік оқу бағдарламаларына сай білім алушылар меңгерген материалды қамтиды. 21-тармақ бойынша ТЖБ алдында әдістемелік бірлестікте тапсырмалардың оқу мақсаттарына сәйкестігі, көлемі, нұсқаулықтары және орындалу уақыты талқыланады.
Қағидалардың қазақша мәтінінде «спецификация» сөзі мүлде жоқ, оның орнына «ерекшелік» сөзі қолданылады. Мектептерге арналған Қағидаларда бұл мағынада ол тек қорытынды аттестаттау туралы тарауда — 9 (10) және 11 (12)-сыныптардың бітіру емтихандарына қатысты (44 және 73-тармақтар) кездеседі. Қорытынды аттестаттау ерекшеліктерін Ұлттық тестілеу орталығы әзірлейді. БЖБ мен ТЖБ спецификациясы туралы Қағидаларда ештеңе жоқ.
Академияның 2025–2026 оқу жылына арналған хаты. Өткен жылғы әдістемелік нұсқау хатында былай делінген (102-бет): «ТЖБ бойынша балдар пәндер мен сыныптардың техникалық ерекшеліктеріне сәйкес белгіленеді». Бұл техникалық ерекшеліктерді (спецификацияларды) кім шығаратыны және оларды қайдан алуға болатыны хатта айтылмаған, сілтеме де берілмеген.
Академияның 2026–2027 оқу жылына арналған хаты. Биылғы хатта 5–11-сыныптардағы БЖБ мен ТЖБ туралы бөлім жоқ, олардың спецификациясы аталмайды. ТЖБ тек 2–4-сыныптар туралы бөлімде кездеседі: онда тоқсандық қорытынды бағалау ТЖБ-ның орнына қолданылады, ал педагог ТЖБ тапсырмаларын әзірлеуден және тексеруден босатылады (33 және 35-беттер). 5–11-сыныптар үшін жекелеген пәндер бөлімдерінде тапсырмаларға қатысты кеңестер ғана бар. Мысалы, физика мұғалімдеріне ББЖМ-2026 нәтижелері бойынша қалыптастырушы және тоқсандық жиынтық бағалау тапсырмаларына PISA форматындағы жабық және ашық контекстік сұрақтарды міндетті түрде енгізу ұсынылады (52-бет).
Сондықтан чатқа жіберілген «ТЖБ спецификациясы 2026–2027» файлы министрліктің не Академияның құжаты емес. Оны кім және қашан құрастырғанын қараңыз.
Бұрынғы спецификациялар қайдан шыққан
Пәндер бойынша БЖБ мен ТЖБ тапсырмалары бұрын smk.edu.kz сайтында — «Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ-ның жалпы білім беретін мектеп мұғалімдеріне арналған Жүйелі-әдістемелік кешенінде (ЖӘК) жарияланатын. 2018 жылы министрлік түсіндіргендей, БЖБ мен ТЖБ тапсырмалары үлгі ретінде әзірленіп, мұғалімдерге smk.edu.kz ресурсында ұсынылған, ал мұғалім оларды өзгертуге және тапсырмаларды өзі әзірлеуге құқылы.
Академияның 2022–2023 оқу жылына арналған хатында (орыс тіліндегі нұсқасы, 20-бет) мұғалімге көмекке берілетін материалдар қатарында сыныптар, пәндер және тілдер бойынша жиынтық бағалау тапсырмаларының жинақтары мен әдістемелік ұсынымдар аталған, оларды uba.edu.kz және smk.edu.kz сайттарынан табуға болатыны айтылған. Сол жерде мұғалім жиынтық жұмыстардың тапсырмаларын ТЖБ тапсырмаларының техникалық спецификациясы негізінде құрастырады деп жазылған.
Мұндай құжаттарды — пән мен сынып бойынша «Тоқсандық жиынтық бағалаудың спецификациясы» — интернеттен әлі де табуға болады. Бірақ олар бұрынғы оқу бағдарламаларына сай жасалған. 2022 жылдан бастап № 399 бұйрықпен бекітілген үлгілік оқу бағдарламалары қолданылады, содан бері оларға өзгерістер де енгізілді. Сондықтан ескі спецификациядағы мақсаттардың кодтары мен тұжырымдарын бағдарламамен және өз ОМЖ-ңызбен салыстырыңыз. smk.edu.kz сайтындағы «Критериалды бағалау» бөлімі 2026 жылғы 14 қазанда тек жүйеге кіргеннен кейін ашылады.
Спецификация неден тұрады
Бұрынғы спецификациялар бір үлгімен жасалған: бүкіл жылға ортақ бөлім және әр тоқсанға бөлек бөлім.
| Бөлігі | Не жазылады |
|---|---|
| Мақсаты мен негізі | Жұмыс не үшін өткізіледі және қай құжат бойынша құрастырылған — пәннің оқу бағдарламасы бойынша |
| Күтілетін нәтижелер | Кезең соңында білім алушы нені біледі, түсінеді, қолданады, талдайды, бағалайды |
| Ойлау дағдыларының деңгейлері | Білу және түсіну, қолдану, жоғары деңгей дағдылары — және әр деңгейге қандай тапсырма түрі сай келеді |
| Мақсаттарды бөлу | Әр тоқсанда тексерілетін мақсаттардың қанша үлесі әр деңгейге тиесілі |
| Өткізу ережелері | Сыныпқа нұсқаулық, уақыт, нені пайдалануға болады, нені болмайды |
| Модерация және балл қою | Барлық мұғалім бір балл қою кестесімен тексереді |
| Тоқсандық жұмысқа шолу | Ұзақтығы, жалпы балы, тапсырма түрлері |
| Тапсырмалардың сипаттамасы | Бөлім, кодымен тексерілетін мақсат, деңгей, тапсырмалар саны мен нөмірі, түрі, орындау уақыты, тапсырмаға және бөлімге берілетін балл |
| Мысал және балл қою кестесі | Тапсырма үлгілері, дұрыс жауаптар және олардың балы |
Тапсырма түрлері қазақша спецификацияларда былай белгіленген: КДЖ — бірнеше жауаптың ішінен таңдау, ҚЖ — қысқа жауап, ТЖ — толық жауап (орысшасы — МВО, КО, РО). Ескі спецификациялардың өзінде тапсырмалар саны, нөмірі, түрі, уақыты мен балы өзгертуге болатын бөлік ретінде белгіленген.
Спецификацияны өзіңіз қалай құрасыз
Төменде — жұмыс реті. Бұл — біздің ұсынымдарымыз; Қағидалардың міндетті талаптары тармағымен көрсетілген.
- Мақсаттарды алыңыз. БЖБ үшін — бөлімнің, ТЖБ үшін — бүкіл тоқсанның мақсаттары. Олар ОМЖ-да бар: оның бөлімдері мен мақсаттары үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспарын қайталайды. Жұмысқа тек өтілген материал кіреді (19-тармақ).
- Тексерілетін мақсаттарды таңдаңыз. Тоқсанның барлық мақсатын бір сабақта тексеру мүмкін емес. Жазбаша тексеруге болатындарын алып, бөлімдерге бөліңіз.
- Әр мақсаттың деңгейін белгілеңіз: білу және түсіну, қолдану не жоғары деңгей дағдылары. Мақсаттағы етістік бағыт береді: «білу», «ажырату» — көбіне білу және түсіну; «табу», «қолдану», «шешу» — қолдану; «талдау», «зерттеу» — жоғары деңгей дағдылары. Бірақ шешетін — тапсырманың өзі: оқушы тәсілді өзі таңдап, оны түсіндірсе, бұл — жоғары деңгей дағдысы.
- Тапсырма түрін таңдаңыз: КДЖ, ҚЖ не ТЖ. Жоғары деңгей дағдыларына әдетте толық жауап керек.
- Балды бөліңіз. БЖБ-ның ең жоғары балы — 7-ден 20-ға дейін (9-тармақ). ТЖБ-ның ең жоғары балын Қағидалар белгілемейді: оны өзіңіз таңдап, тапсырмалармен бірге әдістемелік бірлестікке ұсыныңыз.
- Уақытты есептеңіз. Жұмыс нұсқаулықпен қоса бір сабаққа сыюы керек. БЖБ-ның түрі мен уақытын педагог өзі айқындайды (9-тармақ).
- Тапсырмаларды, дескрипторларды және балл қою кестесін жазыңыз. Қалай жазу керегі — «БЖБ мен ТЖБ құрастыру» мақаласында.
- ТЖБ-ны әдістемелік бірлестікте талқылаңыз: тапсырмалардың мақсаттарға сәйкестігі, көлемі, нұсқаулықтары және уақыты (21-тармақ). Тілдік пәндерде тыңдалым, айтылым, оқылым және жазылым бағаланады; тыңдалым мен айтылым — бағалау жоспарланған аптадағы сабақтарда (21-тармақ).
Спецификацияны Қағидалардың шектеулерімен салыстырыңыз. БЖБ тоқсанына үш реттен аспайды; бөлім төртеу не одан көп болса, олар біріктіріледі (12-тармақ); апталық жүктеме 1 сағат болса — екі реттен аспайды (11-тармақ). Бір күнде үштен артық ТЖБ өткізілмейді, ТЖБ сол пән бойынша БЖБ-мен бір күнде және тоқсанның соңғы оқу күні өткізілмейді (13-тармақ). I тоқсан 26 қазанда басталатын күзгі демалыстың алдында аяқталады: соңғы оқу күні — 23 қазан, жұма, алты күндік оқу аптасында — 24 қазан, сенбі. Барлық тоқсанның мерзімі — «2026–2027 оқу жылының тоқсандары мен демалыстары» мақаласында.
Мысал: математика, 5-сынып, I тоқсан бойынша ТЖБ спецификациясы
5–6-сыныптарға арналған математикадан үлгілік оқу бағдарламасының (№ 399 бұйрықтың 52-қосымшасы) ұзақ мерзімді жоспары бойынша 5-сыныптың I тоқсанында үш бөлім бар: «Натурал сандар және нөл саны», «Натурал сандардың бөлінгіштігі» және «Жай бөлшектер». Төмендегі мақсаттар мен олардың кодтары — бағдарламадан. Қалғаны — біздің мысалымыз: тоғыз тапсырманы, 20 балл мен 40 минутты Қағидалар белгілемейді.
| № | Бөлім | Тексерілетін мақсат | Деңгей | Түрі | Уақыты, мин | Балл |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Натурал сандар және нөл саны | 5.1.2.2 амалдар саны төрттен артық болатын жақшамен және жақшасыз берілген санды өрнектердегі амалдардың орындалу ретін анықтау және мәндерін табу | Қолдану | ҚЖ | 4 | 2 |
| 2 | 5.2.2.1 арифметикалық амалдардың белгісіз компоненттерін табу ережесі негізінде теңдеулерді шешу | Қолдану | ҚЖ | 4 | 2 | |
| 3 | 5.5.2.7 натурал сандарды салыстыру мен реттеуді талап ететін жағдайды зерттеу | Жоғары деңгей дағдылары | ТЖ | 6 | 3 | |
| 4 | Натурал сандардың бөлінгіштігі | 5.1.1.6 жай және құрама сандардың анықтамаларын білу | Білу және түсіну | КДЖ | 2 | 1 |
| 5 | 5.1.2.6 натурал сандардың 3-ке және 9-ға бөлінгіштік белгілерін қолдану | Қолдану | КДЖ | 3 | 2 | |
| 6 | 5.5.1.2 мәтінді есептерді шығаруда ең үлкен ортақ бөлгіш пен ең кіші ортақ еселік қолдану | Жоғары деңгей дағдылары | ТЖ | 8 | 4 | |
| 7 | Жай бөлшектер | 5.1.1.10 дұрыс және бұрыс бөлшектерді ажырату | Білу және түсіну | КДЖ | 2 | 1 |
| 8 | 5.1.2.14 жай бөлшектерді қысқартуда бөлшектің негізгі қасиетін қолдану | Қолдану | ҚЖ | 4 | 2 | |
| 9 | 5.1.2.13 бұрыс бөлшекті аралас санға және аралас санды бұрыс бөлшекке айналдыру | Қолдану | ҚЖ | 5 | 3 | |
| Барлығы | 38 | 20 |
Тағы екі минут — нұсқаулыққа, барлығы 40 минут. Бөлімдер бойынша 7, 7 және 6 балл шығады, деңгейлер бойынша: білу және түсіну — 2 балл, қолдану — 11, жоғары деңгей дағдылары — 7.
6-тапсырма (ТЖ, 4 балл). Дүкенде 24 қызыл және 36 ақ раушан гүлі бар. Барлық гүлді пайдаланып, бірдей гүл шоқтарын жинау керек. Ең көп дегенде неше гүл шоғы шығады және әр шоқта неше қызыл, неше ақ раушан болады? Нені іздегеніңізді — ЕҮОБ па, ЕКОЕ ме — және неліктен екенін түсіндіріңіз.
Тапсырманың балл қою кестесі:
| Дескриптор: білім алушы… | Балл |
|---|---|
| ЕҮОБ-ты таңдап, түсіндіреді: 24 те, 36 да гүл шоқтарының санына қалдықсыз бөлінуі керек | 1 |
| сандарды жай көбейткіштерге жіктейді: 24 = 2³ · 3, 36 = 2² · 3² | 1 |
| ЕҮОБ (24; 36) = 12 екенін табады, яғни 12 гүл шоғы | 1 |
| шоқтың құрамын табады: 2 қызыл және 3 ақ раушан | 1 |
| Барлығы | 4 |
Балл қою кестесінде ескерту жазған дұрыс: ЕҮОБ ортақ бөлгіштерді іріктеу арқылы табылса да, екінші балл қойылады.
Спецификацияны бекітуді Қағидалар талап етпейді — тек ТЖБ тапсырмаларын әдістемелік бірлестікте талқылау керек (21-тармақ). Мектебіңізде бұл қалай рәсімделетінін оқу ісі жөніндегі директор орынбасарынан нақтылаңыз.
Өз спецификацияңыз бойынша жұмысты қайда жинауға болады
Telly (бұрынғы iTeacher) БЖБ мен ТЖБ генераторы мұндай кестені дерлік сол күйінде қабылдайды. ТЖБ үшін «Тапсырмаларды баптау» бөлімінде әр жол — бір тапсырма: оқу мақсаты, ойлау дағдысының деңгейі, түрі және балы, ал балдардың қосындысы жұмыстың ең жоғары балына тең болуы керек. Тапсырма түрлері генераторда орысша қысқартумен берілген: МВО (көптік таңдау), КО (қысқа жауап), РО (толық жауап). БЖБ үшін бөлімнің мақсаттары мен ең жоғары балл жеткілікті. Генератор осылар бойынша тапсырмаларды, дескрипторларды және балл қою кестесін Word файлында құрастырады. Ресми спецификация шығармайды: нәтиже — өзіңіз тексеріп, әдістемелік бірлестікте талқылайтын жоба. Пәндер мен сыныптар бойынша дайын жұмыстар — «Дайын БЖБ» және «Дайын ТЖБ» бөлімдерінде.
Бос парақтан бастағыңыз келмесе, пәндер мен сыныптар бойынша БЖБ мен ТЖБ спецификацияларын ашыңыз. Біз оларды қолданыстағы үлгілік оқу бағдарламасының мақсаттары бойынша құрастырдық: әр тоқсанға бөлімдер, мақсаттар және ұсынылатын балдар. Бұл ресми құжат емес, біздің дайындамамыз: мақсаттарды, тапсырмалар мен балдарды өзіңіз таңдайсыз.
Спецификацияңыз бойынша жұмысты Telly құрастырады
ТЖБ үшін — кесте жолдары: мақсат, деңгей, түрі және балл; БЖБ үшін — бөлім мақсаттары мен ең жоғары балл. Тапсырмалар, дескрипторлар және балл қою кестесі Word-та қайтады. Сынақ кезеңінде — үш БЖБ не ТЖБ, карта керек емес. Тоқсан мақсаттарын ОМЖ-дан алған ыңғайлы: ОМЖ (КТЖ) генераторы — айына бес жоспар тегін.
Жиі қойылатын сұрақтар
2026–2027 оқу жылына ТЖБ-ның ресми спецификациясы бар ма?
Жоқ. Үлгілік қағидалардың 20-тармағы бойынша жиынтық бағалау тапсырмаларын педагогтер дербес дайындайды. Академияның 2026–2027 оқу жылына арналған хатында БЖБ мен ТЖБ спецификациясы аталмайды.
Бұрынғы жылдардың спецификациясын алуға бола ма?
Үлгі ретінде — болады: министрлік smk.edu.kz-тегі БЖБ мен ТЖБ тапсырмаларын үлгілік деп атап, мұғалімге оларды өзгертуге рұқсат берген. Мақсаттардың кодтары мен тұжырымдарын қолданыстағы бағдарламамен және өз ОМЖ-ңызбен, ал БЖБ балын Қағидалардың 9-тармағымен салыстырыңыз.
ТЖБ-да неше балл болуы керек?
ТЖБ-ның ең жоғары балын Қағидалар белгілемейді. Академияның 2025–2026 оқу жылына арналған хаты пәндер мен сыныптардың техникалық ерекшеліктеріне сілтеген, 2026–2027 жылғы хатта бұл туралы ештеңе жоқ. Ең жоғары балл жұмысты құрастыру кезінде таңдалады және тапсырмалармен бірге әдістемелік бірлестікте талқыланады.
БЖБ үшін спецификация керек пе?
Қағидалар спецификацияны БЖБ үшін де, ТЖБ үшін де талап етпейді. Бірақ мақсат, деңгей және балл кестесі БЖБ-ның 7–20 балға сыятынын және әр тапсырма бөлім мақсатын тексеретінін бірден көрсетеді.
Спецификацияны бекіту керек пе?
Қағидалар тек ТЖБ тапсырмаларын әдістемелік бірлестік отырысында талқылауды талап етеді: мақсаттарға сәйкестігі, көлемі, нұсқаулықтары және уақыты (21-тармақ). Спецификацияны бекіту туралы онда ештеңе жоқ; мектебіңіздегі тәртіпті директор орынбасарынан нақтылаңыз.
Ал 2–4-сыныптарда ше?
2026–2027 оқу жылынан бастап онда БЖБ мен ТЖБ жоқ. Бөлімнен кейін аралық бағалау өткізіледі, оның тапсырмаларын да педагог әдістемелік ұсынымдарға сәйкес дербес әзірлейді (2-8-тармақ). Толығырақ — «Аралық бағалау 2–4-сыныптарда» мақаласында.