Қысқаша
- Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының әдістемелік нұсқау хатына сәйкес, 2026–2027 оқу жылынан бастап 1–11-сыныптарға жетілдірілген үлгілік оқу жоспарлары (ҮОЖ) енгізіледі, ал оқу жүктемесі төмендетілген жоспарлар алынып тасталады.
- Жаңа ҮОЖ бекітілетін бұйрық 2026 жылғы 14 қазандағы жағдай бойынша «Әділетте» жарияланған жоқ. Онда үлгілік оқу жоспарлары туралы № 500 бұйрық 2025 жылғы 1 қыркүйектен бастап қолданылатын редакцияда тұр. Өзгерістер жобасы 2026 жылғы тамызда қоғамдық талқылаудан өтті.
- Жаңа міндетті курстар: 5–7-сыныптарда «Конституция негіздері», 8–11-сыныптарда «Заң және тәртіп», 5–11-сыныптарда «Жеке қауіпсіздік». Олар бойынша «есептелді» не «есептелмеді» қойылады, БЖБ мен ТЖБ өткізілмейді — бұл тіркелген Бағалау қағидаларында жазылған.
- 2026 жылғы 16 қыркүйектегі редакциядағы мемлекеттік стандарт бойынша «Құқық негіздері» 10–11-сыныптарда міндетті пән, ал «Цифрлық сауаттылық» пен «Информатика» енді «… және жасанды интеллект» деп аталады.
- Жаңа курстардың сағаты тіркелген құжаттарда жарияланбаған. Лауазымды тұлғалар аптасына 0,25 сағат — төрт аптада бір сабақ — және 0,5 сағат — екі аптада бір сабақ деп атады.
ҮОЖ қайда бекітілген және бүгін не жарияланған
Үлгілік оқу жоспарлары ҚР Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 8 қарашадағы № 500 бұйрығымен бекітілген. Онда жүзден астам қосымша бар: әр білім беру деңгейіне, оқыту тіліне, бағытқа және сынып түріне — өз жоспары. Мемлекеттік стандарт үлгілік оқу жоспарын оқу пәндерінің тізбесін регламенттейтін және оқу жүктемесінің инварианттық және вариативтік компоненттерінің көлемін айқындайтын құжат деп анықтайды.
ҮОЖ негізінде мектеп жұмыс оқу жоспарын (ЖОЖ) құрады. № 130 бұйрыққа сәйкес оны оқу жылы басталғанға дейін директордың орынбасары әзірлейді, директор бекітеді. Мұғалім ОМЖ-ға (КТЖ) аптасына берілетін сағатты осы жұмыс оқу жоспарынан алады.
2026 жылғы 14 қазанда «Әділетте» № 500 бұйрық 2025 жылғы 1 қыркүйектен бастап қолданылатын редакцияда тұр. Оған соңғы өзгерістерді ҚР Оқу-ағарту министрінің 2025 жылғы 15 сәуірдегі № 74 бұйрығы енгізген. 2026–2027 оқу жылына ҮОЖ енгізетін өзгерістер базада жоқ. Академия хатында ҮОЖ-ға өзгерістер енгізілді деп жазылған (4-бет), бірақ бұйрық тіркеліп, жарияланғанға дейін ҮОЖ-дың ресми мәтіні — бұрынғысы.
№ 500 бұйрыққа өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы бұйрық жобасын Оқу-ағарту министрлігі «Ашық НҚА» порталында 2026 жылғы 11 тамызда жариялады, қоғамдық талқылау 26 тамызға дейін жүрді. Түсіндірме жазбаға сәйкес, жоба:
- «Цифрлық сауаттылық» және «Информатика» пәндерінің атауын «Цифрлық сауаттылық және жасанды интеллект» және «Информатика және жасанды интеллект» деп өзгертеді;
- бастапқы әскери даярлық пәнінің атауын өзгертеді;
- «Конституция негіздері», «Заң және тәртіп» және «Жеке қауіпсіздік» курстарын енгізеді;
- оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу жоспарларын алып тастайды;
- мәдениет жүйесінің мамандандырылған білім беру ұйымдарына арналған қосымшалар қосады.
Бұл — жоба: талқылаудан кейін мәтін өзгеруі мүмкін, ал ол тіркеліп, жарияланғаннан кейін ғана күшіне енеді. Үлгілік оқу бағдарламаларында да жағдай осындай: жаңа курстардың бағдарламалары бар № 399 бұйрыққа өзгерістер жобасы 2026 жылғы 10 қыркүйекте жарияланып, 25 қыркүйекке дейін талқыланды. «Әділетте» бағдарламалар әзірге 2025 жылғы 1 қыркүйектегі редакцияда — оны біз «Үлгілік оқу бағдарламалары» бөлімінде көрсетеміз.
Академияның 2026–2027 оқу жылына арналған хаты не дейді
Оқу жоспарлары туралы — әдістемелік нұсқау хаттың «Үлгілік оқу жоспарларын жетілдіру» бөлімі (19–20-беттер). Ең бастысы: «2026–2027 оқу жылынан бастап 1–11-сыныптарға арналған жетілдірілген үлгілік оқу жоспарлары енгізіледі» (20-бет).
Хат оқу жүктемесі төмендетілген жоспарлардың қалай іске асқаны туралы зерттеуге сүйенеді: 10–11-сыныптарда қай пәндер оқытылмаған не тек таңдау бойынша ұсынылған. Қорытындылардың бірі: «Әрбір үшінші 10-сыныпта „Құқық негіздері“ пәні оқытылмаған» (19-бет). Хаттың тұжырымы: мұндай жоспарлар негізгі пәндерді толық меңгеруге бірдей мүмкіндік бермеген, сондықтан олар № 500 бұйрықтан алынып тасталады:
| № 500 бұйрыққа қосымшалар | Қай сыныптарға |
|---|---|
| 11, 12, 13 | Бастауыш білім беру: оқыту қазақ, орыс және ұйғыр/өзбек/тәжік тілдерінде жүргізілетін сыныптар |
| 16, 17, 18 | Негізгі орта білім беру: сол үш оқыту тілі |
| 21–26 | Жалпы орта білім берудің 10-сыныптары: қоғамдық-гуманитарлық және жаратылыстану-математикалық бағыттар, сол үш тіл |
Гимназиялық және лицейлік сыныптарға арналған жүктемесі төмендетілген жоспарлар — қолданыстағы редакцияда, мысалы, 14, 15, 19, 20 және 27–30-қосымшалар — хаттың бұл тізбесінде аталмаған. Олардың тағдыры бұйрықтың мәтінінен белгілі болады.
Хат тағы үш жайтқа бөлек назар аударады (20-бет):
- 10–11-сыныптарда қоғамдық-гуманитарлық және жаратылыстану-математикалық бағыттар сақталады;
- 2026–2027 оқу жылында 11-сынып білім алушылары 10-сыныпта таңдаған пәндері бойынша оқуын жалғастырады және оқу жоспарына жаңадан енгізілген курстарды оқиды;
- білім беру ұйымдары «тиісті сыныпқа, оқыту тіліне және білім беру бағытына сәйкес үлгілік оқу жоспарын басшылыққа алады».
Математика мұғалімдері үшін хат мынадай салдарды атайды: 16–18-қосымшалар алынып тасталғандықтан, 7–9-сыныптарда геометрия аптасына 2 сағат — оқу жылына 68 сағат оқытылады (42-бет). Қолданыстағы жүктемесі төмендетілген жоспарларда оған аптасына 1 сағат берілген.
Не өзгереді: пәндер мен курстар
| Не | Бұрын | Енді не алдағы уақытта | Қайда бекітілген |
|---|---|---|---|
| 1–4-сыныптардағы пән | «Цифрлық сауаттылық» | «Цифрлық сауаттылық және жасанды интеллект» | МЖМБС (№ 258-НҚ) — қолданыста; ҮОЖ-да — жоба |
| 5–11-сыныптардағы пән | «Информатика» | «Информатика және жасанды интеллект» | МЖМБС (№ 258-НҚ) — қолданыста; ҮОЖ-да — жоба |
| 10–11-сыныптарда «Құқық негіздері» | Академия хаты бойынша — таңдау компонентінде | міндетті пән | МЖМБС, 38-тармақ (№ 258-НҚ) — қолданыста |
| 10–11-сыныптардағы әскери даярлық | ҮОЖ-да — «Алғашқы әскери және технологиялық дайындық» | МЖМБС-те — «Бастапқы әскери даярлық», Бағалау қағидаларында — «Алғашқы әскери дайындық» | ҮОЖ-да — жоба |
| Жаңа курстар | жоқ | «Конституция негіздері» (5–7), «Заң және тәртіп» (8–11), «Жеке қауіпсіздік» (5–11) | Академия хаты (6–7-беттер); бағалау — № 257-НҚ; сағаты — ҮОЖ-да, жарияланбаған |
| Жүктемесі төмендетілген жоспарлар | 11–13, 16–18, 21–26-қосымшалар | алынып тасталады | Академия хаты (20-бет); бұйрықта — жоба |
| 7–9-сыныптардағы геометрия | жүктемесі төмендетілген жоспарларда аптасына 1 сағат | аптасына 2 сағат, жылына 68 | Академия хаты (42-бет) |
Мемлекеттік стандартқа өзгерістерді ҚР Оқу-ағарту министрінің м.а. 2026 жылғы 16 қыркүйектегі № 258-НҚ бұйрығы енгізді. Жалпы орта білім беру стандартының 38-тармағы жаңа редакцияда: міндетті оқу пәндері қатарына, атап айтқанда, «„Информатика және жасанды интеллект“, „Қазақстан тарихы“, „Құқық негіздері“, „Дене шынықтыру“, „Бастапқы әскери даярлық“ пәндері енеді». Тармақтың бұрынғы редакциясында «Құқық негіздері» болған жоқ. Академия хаты былай түсіндіреді: «2026–2027 оқу жылынан бастап 10–11-сыныптарда „Құқық негіздері“ пәні таңдау компоненті аясында емес, міндетті оқу пәні ретінде оқытылады» (57-бет).
№ 258-НҚ бұйрық та, Бағалау қағидалары туралы № 257-НҚ бұйрық та «алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі және 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап туындаған құқықтық қатынастарға қолданылады» (4-тармақ). Екеуі де 2026 жылғы 17 қыркүйекте тіркелген.
Жаңа курстар: кім жүргізеді және қалай бағаланады
Академия хатында курстар «Үлгілік оқу бағдарламалары жетілдірілген пәндер және жаңа пәндер мен курстар» кестесінде «Міндетті курстар» деген белгімен берілген (6–7-беттер):
- «Конституция негіздері», 5–7-сыныптар — мемлекеттік құрылым, азаматтың құқықтары мен бостандықтары, конституциялық міндеттері туралы негізгі түсініктер;
- «Заң және тәртіп», 8–9 және 10–11-сыныптар — құқықтық сауаттылық пен заң талаптарын сақтау дағдылары, жоғары сыныптарда — әлеуметтік жобалау және құқықтық жағдаяттарды зерттеу;
- «Жеке қауіпсіздік», 5–9 және 10–11-сыныптар — қоғамдық және цифрлық ортада қауіпсіз мінез-құлық, қиын жағдайда көмекке жүгіну.
Хатта бұл курс «Заң мен Тәртіп» деп жазылған, ал тіркелген Бағалау қағидаларында — «Заң және тәртіп». Біз қағидалардағы атауды қолданамыз.
Курстарды кім жүргізеді (7-бет): «„Конституция негіздері“ және „Заң мен Тәртіп“ курстарын тарих және құқық негіздері мұғалімдері, ал „Жеке қауіпсіздік“ курсын педагог-психолог бейнематериалдарды пайдалана отырып, тренинг форматында жүргізеді».
Қалай бағаланатыны Бағалау қағидаларында жазылып қойған — 2026 жылғы 16 қыркүйектегі № 257-НҚ бұйрықтың редакциясында. 16-тармаққа сәйкес бұл курстар бойынша, музыка мен дене шынықтырудағыдай, БЖБ мен ТЖБ өткізілмейді, ал «тоқсан (жартыжылдық) және оқу жылының қорытындысы бойынша „есептелді“ („есептелмеді“) бағасы қойылады». Қағидалардағы өзгерістер туралы толығырақ — «БЖБ мен ТЖБ 2026–2027 оқу жылында: не өзгерді» мақаласында.
Жаңа курстарға қанша сағат
Тіркелген құжаттарда сағат жоқ. Мемлекеттік стандарт жаңа курстарды атамайды, Бағалау қағидалары тек «есептелді» туралы айтады, Академия хатында да сағат көрсетілмеген. Оларды үлгілік оқу жоспарлары бекітеді. Әзірге тек лауазымды тұлғалардың сөзі бар:
- Ұлттық білім академиясының Орта білім беру институтының директоры Салтанат Жумабаева 2026 жылғы 4 қыркүйекте «Казахстанская правда» газетіне берген сұхбатында (орыс тілінде) 8-сыныпта «Конституция негіздері» мен «Заң және тәртіп» курстарына аптасына 0,25 сағат — төрт оқу аптасында бір сабақ берілетінін айтты. Оның сөзінше, 9–11-сыныптарда «Заң және тәртіп» курсына аптасына 0,5 сағат бөлінеді: екі аптада бір сабақ. «Конституция негіздері» сағаты 5–7-сыныптарға қалай бөлінетіні сұхбаттан анық емес.
- «Жеке қауіпсіздік» туралы «Время» газеті Оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменованың 2026 жылғы 18 тамызда Үкімет отырысындағы сөзін былай жеткізді (орыс тілінде): 5–8-сыныптарда курс төрт аптада бір рет, 9–11-сыныптарда екі аптада бір рет өтеді.
34 оқу аптасына шаққанда ОМЖ үшін бұл не береді, есептеп көрдік: аптасына 0,25 сағат — жылына 8–9 сабақ, тоқсандар бойынша 2, 2, 2–3 және 2; 0,5 сағат — 17 сабақ: 4, 4, 5 және 4. Бұл — біздің есебіміз, норма емес: сабақтың нақты санын ҮОЖ мен сабақ кестесі көрсетеді.
Бұл сағаттар қай пәндердің есебінен алынатынын министрлік нақтыламады. 2026 жылғы шілдеде Bizmedia.kz сұрауына (орыс тілінде) министрлік жаңа курстар оқушылардың оқу жүктемесін арттырмайды, олар үлгілік оқу жоспарларындағы сағаттар аясында оқытылады деп жауап берді. Министрліктің жауабы бойынша, сағатты бөлу ол кезде әлі бекітілу сатысында болған.
Чаттар мен сайттарда «ҮОЖ 2026–2027» кестелері тарап жүр. Бұйрық тіркелгенге дейін мұндай кесте ресми құжат емес: түпкілікті мәтін тамызда талқыланған жобадан өзгеше болуы мүмкін.
ЖОЖ мен ОМЖ құрғанда қай ҮОЖ-ды басшылыққа алу керек
Құжаттарда бұл сұраққа тікелей жауап жоқ. Оларда мынадай жайттар жазылған:
- Академия хаты: білім беру ұйымдары «тиісті сыныпқа, оқыту тіліне және білім беру бағытына сәйкес үлгілік оқу жоспарын басшылыққа алады» (20-бет); нормативтік актілер тізбесінде хат «Әділеттегі» № 500 бұйрыққа сілтеме береді (10-бет);
- «Әділетте» № 500 бұйрық 2025 жылғы 1 қыркүйектегі редакцияда: онда жүктемесі төмендетілген жоспарлар әлі бар, жаңа курстар жоқ;
- 2026 жылғы 16 қыркүйектегі өзгерістері бар мемлекеттік стандарт пен Бағалау қағидалары қолданыста және 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап туындаған қатынастарға қолданылады.
Біздің кеңесіміз, норма емес: мектебіңіздің жұмыс оқу жоспарына қай ҮОЖ — қай қосымша — негіз болғанын және жаңа курстар онда қалай ескерілгенін оқу ісі жөніндегі директор орынбасарынан нақтылаңыз. Мектеп бұл сұрақты аудандық не қалалық білім бөліміне қойғаны жөн. Егер бөлім ҮОЖ кестелерін хатпен жіберсе, сол хатты жұмыс оқу жоспарымен бірге сақтаңыз. Бұйрық жарияланғанда сағатты онымен салыстырыңыз.
ОМЖ үшін мұғалімге өз пәнінің апталық жүктемесі керек — ол мектептің жұмыс оқу жоспарында, ал оқу мақсаттары — үлгілік оқу бағдарламасында. ОМЖ-ны қалай құру және 2026–2027 оқу жылының тоқсандары бойынша сағатты қалай есептеу керегі — «130 бұйрық бойынша ОМЖ» мақаласында. Бағдарлама мақсаттары бойынша БЖБ мен ТЖБ үшін өзіміз құрастырған пәндер мен сыныптар бойынша спецификациялар пайдалы болады — бұл ресми құжат емес, дайындама.
Сағат белгілі болса, Telly (бұрынғы iTeacher) платформасындағы ОМЖ (КТЖ) генераторы тақырыптарды тоқсандарға бөледі: пәнді, сыныпты, аптадағы және жылдағы сағатты көрсетіп, тақырыптарды тізіммен немесе Word-тағы кестемен қойыңыз. Қай ҮОЖ негізге алынғанын және сағат жұмыс оқу жоспарымен сәйкес келетінін өзіңіз тексересіз.
Жұмыс оқу жоспарындағы сағат бойынша ОМЖ-ны Telly құрастырады
Пәнді, сыныпты, аптадағы және жылдағы сағатты көрсетіп, тақырыптарды қойыңыз — генератор оларды тоқсандарға бөліп, 130 бұйрықтағы нысан бойынша кестеге орналастырады. Word файлы, айына бес ОМЖ — тегін.
Жиі қойылатын сұрақтар
ҮОЖ 2026–2027-ні қайдан жүктеуге болады?
Ресми мәтін № 500 бұйрыққа өзгерістер енгізу туралы бұйрық тіркелгеннен кейін «Әділетте» шығады. 2026 жылғы 14 қазанда онда 2025 жылғы 1 қыркүйектегі редакция тұр, ал өзгерістер жобасы — «Ашық НҚА» порталында. Чаттарда тарап жүрген кестелер ресми құжат емес. Жұмыс оқу жоспарына қай ҮОЖ негіз болғанын мектептен не білім бөлімінен нақтылаңыз.
«Конституция негіздері», «Заң және тәртіп» және «Жеке қауіпсіздік» курстарына қанша сағат?
Тіркелген құжаттардың ешқайсысында жоқ. Лауазымды тұлғалар мынадай сандарды атады: «Заң және тәртіп» — 8-сыныпта аптасына 0,25 сағат (төрт аптада бір сабақ), 9–11-сыныптарда 0,5 сағат (екі аптада бір сабақ); «Жеке қауіпсіздік» — 5–8-сыныптарда төрт аптада бір рет, 9–11-сыныптарда екі аптада бір рет. «Конституция негіздері» «Заң және тәртіп» курсымен бірге аталды — 0,25 сағат, 5–7-сыныптарға бөлінбей. Сағатты түпкілікті ҮОЖ бекітеді.
Жаңа курстарға баға қойыла ма?
Жоқ. № 257-НҚ бұйрықтың редакциясындағы Бағалау қағидаларының 16-тармағы бойынша «Конституция негіздері», «Заң және тәртіп» және «Жеке қауіпсіздік» бойынша БЖБ мен ТЖБ өткізілмейді, тоқсан (жартыжылдық) және жыл қорытындысы бойынша «есептелді» не «есептелмеді» қойылады.
10–11-сыныптарда «Құқық негіздері» енді міндетті ме?
Иә. № 258-НҚ бұйрық «Құқық негіздері» пәнін жалпы орта білім берудің міндетті пәндері тізбесіне енгізді (стандарттың 38-тармағы). Академия хаты бойынша бұрын бұл пән таңдау компоненті аясында оқытылған.
Жүктемесі төмендетілген жоспарлар алынып тасталды ма?
Академия хаты бойынша — иә: № 500 бұйрыққа 11–13, 16–18 және 21–26-қосымшалар алынып тасталады. Бұйрықтың жарияланған мәтінінде олар әзірге бар: өзгерістер әлі тіркелмеген. Гимназиялық және лицейлік сыныптардың жүктемесі төмендетілген жоспарлары хаттың тізбесінде аталмаған.
11-сынып ше?
2026–2027 оқу жылында 11-сынып білім алушылары 10-сыныпта таңдаған пәндерін оқуды жалғастырады және жаңадан енгізілген курстарды оқиды (Академия хаты, 20-бет). Қоғамдық-гуманитарлық және жаратылыстану-математикалық бағыттар сақталады.
Жаңа ҮОЖ қашан жарияланады?
Белгісіз. Жобаны талқылау 2026 жылғы 26 тамызда аяқталды, ал 14 қазанда «Әділетте» бұйрық жоқ. Ол жарияланғанда мақаланы жаңартамыз.