Қысқаша
- ҚМЖ-ны нейрожелі көмегімен жасауға болады. № 130 бұйрық жоспарды қалай дайындау керегін емес, онда қандай тармақтар міндетті екенін белгілейді. Ы. Алтынсарин атындағы академияның білім беру ұйымдарына арналған ЖИ қағидаларында жоспарларды құрылымдау рұқсат етілген қолдану түріне тікелей жатқызылған.
- Арнайы ҚМЖ генераторы ыңғайлырақ: онда 130 бұйрықтың нысаны алдын ала енгізілген, ал жоспар қазақ немесе орыс тілінде Word файлымен келеді. Жалпы чат-ботқа нысанды түсіндіру керек, ал Word-та безендіру көбіне өзіңізге қалады.
- Нейрожелі дайын құжат емес, жоба жазады. Оқыту мақсаттарын, кезеңдердің уақытын, тапсырмалар мен дескрипторларды мұғалім өзі тексереді: ҚМЖ-ны педагог жүргізеді және жоспарға өзі жауап береді.
- Оқушылардың дербес деректерін — аты-жөнін, бағаларын, денсаулығы туралы мәліметтерді — нейрожеліге енгізуге болмайды. Сабақ жоспарына олар қажет емес.
ҚМЖ-ны нейрожелімен жасауға бола ма
Қысқа мерзімді (сабақ) жоспарын мұғалім күн сайын, кестедегі әр сабаққа жүргізеді — қағазда немесе электрондық түрде, Word немесе PDF форматында. Бұл № 130 бұйрықта жазылған, ал жоспардың нысаны бұйрықтың 4-қосымшасымен бекітілген. Мәтінді қалай дайындау керегін — қолмен бе, үлгі бойынша ма, бағдарлама көмегімен бе — бұйрық реттемейді. Нысанның ескертуінде педагог мемлекеттік стандарттың талаптарын сақтай отырып, кәсіптік қызметті ұйымдастырудың тәсілдері мен нысандарын өз еркімен таңдайтыны айтылған.
Мектептегі ЖИ туралы бөлек құжаттар бар. 2026 жылғы наурызда Оқу-ағарту министрлігі Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының әдістемелік ұсынымы туралы хабарлады. Онда жасанды интеллект сабақ дайындауға көмектесетін құрал ретінде қарастырылады, ал ол дайындаған кез келген материал мұғалімнің тексеруінен өтуі тиіс. Академия білім беру ұйымдарына арнап әзірлеген білім беру процесінде ЖИ технологияларын пайдалану қағидаларында рұқсат етілген жағдайлардың қатарында «сабаққа дайындық кезінде идеяларды генерациялау, жоспарлар мен тұжырымдарды құрылымдау» аталған.
ҚМЖ-да не міндетті
Нысан — № 130 бұйрықтың 4-қосымшасында. Кестенің үстінде білім беру ұйымының атауы және сабақтың тақырыбы жазылады. Одан әрі мына тармақтар келеді:
| Жоспардың бөлігі | Нысанның тармақтары |
|---|---|
| Тақырыпша | Бөлім; педагогтің тегі, аты, әкесінің аты; күні; сынып, қатысушылар және қатыспағандар саны; сабақтың тақырыбы |
| Мақсаттар | Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары; сабақтың мақсаты |
| Сабақтың барысы | Сабақтың кезеңі / уақыт; педагогтің әрекеті; оқушының әрекеті; бағалау; ресурстар |
Нысанның астында бұйрықта былай делінген:
Сабақ жоспарының аталған тармақтары міндетті болып табылады.
Егер сыныпта мүмкіндігі шектеулі оқушылар болса, жоспарда әдістемелік бірлестіктер мақұлдаған жеке бағдарламаларды бейімдеу және жүзеге асыру бойынша әрекет қарастырылады. Әр тармақ туралы толығырақ және Word-тағы бос үлгі — «130 бұйрық бойынша ҚМЖ қалай жазылады» мақаласында. Кез келген жобаны осы тізіммен салыстырыңыз.
ҚМЖ генераторының чат-боттан айырмашылығы
Екеуінде де тілдік модель жұмыс істейді. Айырмашылық модельдің өзінде емес, оның айналасында.
| Не маңызды | Жалпы чат-бот | ҚМЖ генераторы |
|---|---|---|
| 130 бұйрықтың нысаны | Нысанды сұраныста сипаттау керек, әйтпесе жоспар кез келген түрде шығуы мүмкін | Тақырыпшаның тармақтары мен сабақ барысының бес бағаны алдын ала енгізілген |
| Оқыту мақсаттары | Мақсатты бермесеңіз, өзі тұжырымдап, бағдарламада жоқ кодты жазуы мүмкін | Бағдарламадағы мақсатқа арналған өріс бар, енгізілген мақсат бағанға сол күйінде түседі |
| Нәтиже | Көбіне чаттағы мәтін: кестені Word-қа өзіңіз көшіріп, безендіресіз | Дайын Word файлы |
| Тіл | Тіл мен терминдерді сұраныста келісу керек | Жоспар тілі формада таңдалады, бағандар да сол тілде |
Кез келген модель қателесуі мүмкін: генератор безендіруге кететін уақытты үнемдейді, бірақ тексеру екі жағдайда да керек.
ҚМЖ-ны нейрожелімен қалай жасау керек
Жоба дайын жоспарға жақын болуы үшін нейрожеліге не беру керек (бұл — ұсыныстар):
- Пәнді, сыныпты, бөлімді және тақырыпты — ОМЖ-дағыдай.
- Үлгілік оқу бағдарламасындағы оқыту мақсатын — сөзбе-сөз, кодымен. Сонда нейрожеліге оны ойдан шығарудың қажеті болмайды.
- Сыныптың ерекшеліктерін, аттарсыз: оқушылар саны, деңгейі, ЕБҚ оқушылары бар-жоғы, кабинетте не бар.
- Оқулық бетін, сабақ соған сүйенсе, — тапсырмалар сіздің оқулығыңызға негізделсін.
Жалпы чат-ботта сұранысқа жоғарыдағы кестедегі нысан тармақтарын жазыңыз, сабақ барысын әр кезеңнің уақыты көрсетілген бес бағанды кестемен беруді сұраңыз және мақсат кодтарын ойдан шығаруға тыйым салыңыз.
Telly (бұрынғы iTeacher) ҚМЖ генераторында міндетті өріс төртеу: жоспар тілі, сынып (1–11), пән және тақырып. Қалғаны — қалауыңызша: бөлім, оқу мақсаты, оқушылар саны, оқулық беттерінің фотосы, «ЕБҚ бар оқушылар бар» және «БЖБ бекіту мен рефлексияның орнына» белгілері. Жоспар тілін қазақ, орыс, ағылшын, неміс тілдерінен, сондай-ақ кириллицадағы өзбек және ұйғыр тілдерінен таңдауға болады. Оқу мақсатын көрсетпесеңіз, оны модель өзі тұжырымдайды: генераторда оқу бағдарламаларының базасы жоқ, сондықтан мұндай мақсатты бағдарламамен міндетті түрде салыстырыңыз. Мұғалімнің аты-жөні мен мектеп атауы модельге жіберілмейді — сайт оларды дайын құжатқа өзі қояды. Нәтижесінде — экрандағы жоспар және Word файлы: нысан бойынша тақырыпша, кезеңдері мен уақыты көрсетілген сабақ барысының кестесі, деңгейлік тапсырма, 10 баллдық бағалау критерийлерінің кестесі және таратуға арналған тапсырмалар мәтіні. Тіркелгеннен кейін сынақ кезеңі беріледі — 30 күн және үш ҚМЖ, карта керек емес; одан әрі — жазылым. Төленген тарифсіз дайын ҚМЖ мен әріптестердің басқа да материалдары — айына 100 көшірмеге дейін, ал ОМЖ (КТЖ) айына беске дейін тегін қолжетімді.
130 бұйрық нысаны бойынша ҚМЖ жобасын Telly құрастырады
Тілді, сыныпты, пәнді және тақырыпты көрсетіңіз — жоспар Word файлымен келеді. Сынақ кезеңі: 30 күн және үш ҚМЖ, карта керек емес.
Нейрожеліге қандай деректерді енгізуге болмайды
Оқу-ағарту министрлігінің хабарламасына сәйкес оқушылардың жеке деректерін бөгде сервистерге енгізуге болмайды. Академия қағидалары білім алушылардың жеке деректерін немесе ұйымның құпия ақпаратын қоғамдық ЖИ сервистеріне жүктеуге тікелей тыйым салады.
Нақты баланы тануға болатын ештеңені енгізбеңіз:
- аты-жөні, ЖСН;
- мекенжайы, телефоны, ата-анасының байланыс деректері;
- аты көрсетілген бағалары мен жұмыс нәтижелері;
- денсаулығы мен отбасы туралы мәліметтер.
ҚМЖ үшін бұл деректер керек емес. Балаларды емес, сыныпты сипаттаңыз: «сыныпта 25 оқушы, үшеуі баяу оқиды». Адамды емес, қажеттілікті жазыңыз: «ЕБҚ оқушысы бар, көрнекі тірек пен ірі қаріп керек». Сұранысқа сынып тізімін және электрондық журналдан алынған деректерді қоймаңыз.
Генерациядан кейін нені тексеру керек
Бұл — бұйрықтың талабы емес, ұсыныстар. Негізі — ҚМЖ нысаны мен академия қағидалары: педагог ЖИ генерациялаған контентті сыныпта көрсетпес бұрын ондағы ойдан шығарылған мәліметтер мен іс жүзіндегі қателіктерді тексеруге міндетті.
- Оқыту мақсаттары. Тұжырымы мен коды — үлгілік оқу бағдарламасындағыдай және осы сабаққа ОМЖ-да жазылғандай. Нейрожелі бағдарламада жоқ кодты сенімді түрде жазып қоюы мүмкін.
- Сабақтың мақсаты. Оқыту мақсатынан туындайды, оған бір сабақта жетуге болады және нәтижесі тексеріледі: оқушының неге жеткені көрінеді.
- Уақыт. Әр кезеңнің минуты көрсетілген, ал олардың қосындысы кесте бойынша сабақтың ұзақтығына тең. Жоспарда аралық тұрса, мысалы «20–25 минут», нақты сан қойыңыз. Сынып тапсырмаларды осы уақытта үлгере ме — бағалаңыз.
- Тапсырмалар мен жауаптар. Тапсырмаларды өзіңіз шығарып көріңіз. Фактілерді, даталарды, формулаларды, емлені, оқулық беттерінің нөмірлері мен сілтемелерді тексеріңіз — нейрожелі оларды болжап жазуы мүмкін.
- Бағалау. Дескрипторлар оқушының байқалатын әрекетін сипаттайды және сабақтың мақсатымен байланысты. Балдар көрсетілген жиынға қосылады, критерийлер жоспардағы тапсырмаларға қатысты.
- Сіздің сыныбыңыз. Деңгейі, оқушылар саны, кабинеттің жабдығы, оқыту тілі. ЕБҚ оқушылары болса, жоспарда бейімдеу әрекеттері болуы керек — мұны нысан талап етеді.
- Тақырыпша. Аты-жөні, күні, сынып, қатысушылар мен қатыспағандар саны. Бөлім мен тақырып — ОМЖ-дағыдай.
ҚМЖ-ны № 130 бұйрық бойынша педагог жүргізеді. Министрлік те атап өтеді: оқушыны бағалау, оқу мазмұнын таңдау және соңғы шешім қабылдау толықтай мұғалімнің құзырында қалады. Мақсаттағы немесе тапсырмадағы қатені нейрожелі жазса да, ол жоспардың қатесі болып қала береді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Нейрожелімен жасалған ҚМЖ-ны оқу ісінің меңгерушісі қабылдай ма? № 130 бұйрық жоспарды қалай дайындауды реттемейді — ол нысанның міндетті тармақтарын белгілейді. Сондықтан мазмұнына қарайды: барлық тармақ бар ма, мақсаттар бағдарламамен және ОМЖ-мен сәйкес пе, жоспар сыныпқа лайық па. Мектепте ЖИ пайдалану бойынша өз қағидалары қабылданса, оларды да ескеріңіз.
Жоспардың ЖИ көмегімен жасалғанын көрсету керек пе? № 130 бұйрық мұны талап етпейді. Ы. Алтынсарин атындағы академия білім беру ұйымдарына арнап әзірлеген қағидаларда таңбалау принципі бар: ЖИ көмегімен жасалған нәтиже белгіленеді. Мұндай қағидалар ұйым басшысы бекіткен сәттен бастап күшіне енеді — мектебіңізде қабылданғанын әкімшіліктен нақтылаңыз.
Орысша жоспарды қазақшаға аударып алуға бола ма? Болады, бірақ жоспар тілін бірден қазақша таңдаған дұрыс. ҚМЖ нысаны № 130 бұйрықтың қазақша мәтінінде өз атауларымен бекітілген: «Бөлім», «Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары», «Сабақтың барысы». Аударма жасасаңыз, терминдерді осы атаулармен салыстырыңыз.
Топтарға рөл бөлу үшін сұранысқа оқушылардың атын жазуға бола ма? Жоқ. Рөлдерді нөмір немесе рөл атауы бойынша бөлуді сұраңыз — «1-оқушы», «спикер», — ал аттарды дайын файлға өзіңіз жазыңыз.