Қысқаша
- 2026 жылғы 16 қыркүйектегі № 257-НҚ бұйрық оқушыларды бағалау тәртібін белгілейтін Үлгілік қағидаларды өзгертті. Ол 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап туындаған құқықтық қатынастарға қолданылады, яғни бүкіл оқу жылына қатысты.
- БЖБ мен ТЖБ енді тек 5–11 (12)-сыныптарда өткізіледі. Бастауыш мектептің 2–4-сыныптарында олардың орнына бөлімнен кейін аралық бағалау, ал тоқсан мен оқу жылының қорытындысы бойынша қорытынды бағалау жүргізіледі. 1-сыныпта оқу жетістіктері бұрынғыдай бағаланбайды.
- 2–4-сыныптарда тоқсан қорытындысы — формативтік және аралық бағалау нәтижелерінің орташа мәні. Аралық бағалаудың ең жоғары балы 2, 3 және 4-сыныптарда — 12, 14 және 16. Жылдық «2» қойылмайды.
- 5–11 (12)-сыныптарда тәртіп бұрынғыдай: БЖБ — 7-ден 20 балға дейін және тоқсанына үш реттен аспайды, тоқсандық баға — 25 % + 25 % + 50 %.
Қандай бұйрық және қашаннан қолданылады
Бағалау тәртібін Үлгілік қағидалар белгілейді — ҚР Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығының 1-қосымшасы. Оларға өзгерістерді ҚР Оқу-ағарту министрінің міндетін атқарушының 2026 жылғы 16 қыркүйектегі № 257-НҚ бұйрығы енгізді, оған Ш. Акпарова қол қойған. Бұйрық 17 қыркүйекте Әділет министрлігінде № 39896 болып тіркеліп, сол күні жарияланды.
Бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі, бірақ 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап туындаған құқықтық қатынастарға қолданылады (4-тармақ).
«Әділет» порталында Қағидалардың қазақша мәтіні осы өзгерістермен жаңартылған, ал орысша мәтіні 2026 жылғы 3 қазанда әлі 2025 жылғы 30 сәуірдегі редакцияда тұр. Сондықтан бұрынғы редакцияны № 257-НҚ бұйрықтың мәтінімен және Қағидалардың жаңартылған қазақша мәтінімен салыстырдық.
Не өзгерді: бұрын және қазір
| Не | Бұрын | Қазір | Тармақ |
|---|---|---|---|
| БЖБ мен ТЖБ қай сыныптарда | 2–11-сыныптарда | тек 5–11 (12)-сыныптарда | 2, 8 |
| 2–4-сыныптарда бағалау | формативтік, БЖБ және ТЖБ | формативтік, аралық және қорытынды | 1-1-тарау |
| Ең жоғары балл | БЖБ: 1–4-сыныптарда 7–15, 5–11 (12)-сыныптарда 7–20 | БЖБ: 5–11 (12)-сыныптарда 7–20; аралық бағалау: 2, 3 және 4-сыныптарда 12, 14 және 16 | 9, 2-9 |
| 2–4-сыныптарда тоқсандық баға | формативтік 25 %, БЖБ 25 %, ТЖБ 50 % | формативтік және аралық — 50 %-дан | 28, 2-14 |
| 2–4-сыныптарда формативтік бағалау | оқушылар санын және кері байланыс жиілігін педагог айқындаған | сабаққа 1–10 балл, әр оқушы тоқсандағы сабақтардың кемінде 30 %-ында бағаланады | 5, 2-3, 2-5 |
| 2–4-сыныптарда жылдық «2» | қойылуы мүмкін еді | қойылмайды | 31, 2-19 |
| 1-сынып | бағаланбайды | бағаланбайды, норма 1-1-тарауға көшірілді | 7, 2-1 |
| ТЖБ модерациясы | баға қойылғанға дейін бір күннен кешіктірмей | кемінде 1 жұмыс күні бұрын | 22 |
| БЖБ мен ТЖБ өткізілмей, «есептелді» қойылатын пәндер | тізімде «Зайырлылық және дінтану негіздері» және бастауыш мектепте «Цифрлық сауаттылық» болған | олар жоқ, «Заң және тәртіп», «Конституция негіздері», «Жеке қауіпсіздік» қосылды | 16 |
Бұдан бөлек 16-тармақта «Алғашқы әскери және технологиялық дайындық» енді «Алғашқы әскери дайындық» деп аталады. Жазбаша бітіру емтихандары 10:00-де емес, 09:00-де басталады (72-тармақ). 52-тармақтың талаптары орындалмаса, «Алтын белгі» аттестаты берілмейді. Жаңа редакцияда «БЖБ» және «ТЖБ» қысқартулары жоқ — жұмыстар толық атауымен жазылған.
2–4-сыныптарда енді қалай бағалайды
Қағидалардың 1-1-тарауы — бастауыш мектеп туралы. Мұнда барлық пән бойынша бағалаудың үш түрі бар: формативтік, аралық және қорытынды (2-1-тармақ).
Формативтік бағалау — әр сабақта, 1-ден 10 балға дейін. Сабақ үшін балл үй тапсырмасы мен сабақтағы тапсырмалардың нәтижесін қосу арқылы есептеледі (2-5-тармақ). Әр оқушы әр пән бойынша тоқсандағы сабақтардың кемінде 30 %-ында бағаланады (2-3-тармақ). Балл журналға сол күні енгізіледі (2-5-тармақ).
Аралық бағалау — бөлімді (бөлімдерді) оқып-үйрену аяқталғаннан кейін (2-6-тармақ). Қазақ тілі, орыс тілі және ана тілі бойынша — диктант және оқу сауаттылығына арналған тапсырмалар, әдебиеттік оқу бойынша — шығарма мен мазмұндама, шетел тілі бойынша — ауызша және жазбаша тапсырмалар, математика бойынша — бақылау жұмысы. Жаратылыстану, дүниетану, цифрлық сауаттылық және жасанды интеллект, еңбекке баулу, бейнелеу өнері, музыка және дене шынықтыру бойынша — тоқсанына бір жұмыс (2-7-тармақ).
Тапсырмаларды мұғалім әдістемелік ұсынымдарға сәйкес өзі әзірлейді (2-8-тармақ). Ең жоғары балл: 2-сыныпта — 12, 3-сыныпта — 14, 4-сыныпта — 16. Тапсырма шартының рәсімделуі есепке алынбайды, тәртібі үшін балл төмендетілмейді (2-9-тармақ). Дәлелді себеппен қатыспаған оқушы жеке кесте бойынша бөлек нұсқаны орындайды (2-12-тармақ). Аралық бағалау нәтижелері болмаса, оқушы аралық бағалаудан өткенге дейін оған тоқсандық баға қойылмайды (2-16-тармақ).
Қорытынды бағалау — тоқсан және оқу жылы бойынша. Тоқсан нәтижесі 2-14-тармақтағы формулалармен есептеледі:
- F = ΣB / (M × 10) × 100 % — формативтік бағалау, M — балл қойылған сабақтар саны;
- P = ΣPb / (R × Pn) × 100 % — аралық бағалау, R — жұмыстар саны, Pn — олардың ең жоғары балы;
- Q = (F + P) / 2 — тоқсан қорытындысы.
Q бұрынғы шкала бойынша бағаға ауыстырылады: 0–39 % — «2», 40–64 % — «3», 65–84 % — «4», 85–100 % — «5» (2-15-тармақ). Шартты мысал, 3-сынып: оқушы 12 сабақта бағаланып, жиыны 96 балл алды — F = 80 %. Екі аралық жұмыста 14 балдан 11 және 12 балл жинады — P ≈ 82 %. Q = 81 %, бұл — «4». Өз жағдайыңызды тоқсандық баға калькуляторында есептеп көріңіз.
Жылдық баға — тоқсандық бағалардың ең жақын бүтін санға дейін дөңгелектенген орташа арифметикалық мәні. Жылдық «2» қойылмайды, «3», «4», «5» алған оқушы келесі сыныпқа көшіріледі (2-19-тармақ). Тоқсандық және жылдық бағаларды қайта қарауға жол берілмейді. Электрондық журналдағы техникалық қате туралы мұғалім екі жұмыс күні ішінде мектеп басшысына хабарлайды (2-20-тармақ).
Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының 2026–2027 оқу жылына арналған әдістемелік нұсқау хаты былай нақтылайды: 2–4-сыныптарда тоқсандық қорытынды бағалау ТЖБ-ның орнына қолданылады, тоқсан соңында бөлек бақылау жұмысы өткізілмейді (33-бет), мұғалім ТЖБ тапсырмаларын әзірлеуден және тексеруден босатылады (35-бет). Хат бойынша формативтік бағалау тоқсанның оқу мақсаттарының кемінде 50 %-ын қамтуы тиіс, ал формулалар бойынша есептеуді LMS жүйесі өзі жүргізеді (33–34, 36-беттер). 37–39-беттерде тоқсанына неше жұмыс өтетіні көрсетілген: мысалы, қазақ не орыс тілінен — екі диктант, математикадан — үш бақылау жұмысы (4-сыныпта II тоқсанда — екі). Оқу-ағарту министрлігі хабарлағандай, бір жұмыс 40 минутқа созылады, ал каллиграфия арнайы бағалау мақсаты болмаса, оқушының жазу ерекшелігі балды төмендетуге негіз болмайды.
2–4-сыныптарда қыркүйекте БЖБ өткізіліп қойса
Дереккөздерде бұған тікелей жауап жоқ. Бұйрық жарияланғанға дейін өткізілген жұмыстар туралы өтпелі ереже бұйрықта да, Академияның хатында да жоқ. Министрлік алғашқы аралық бағалау кезеңін 2026 жылғы 23–30 қыркүйек деп белгіледі. БЖБ ретінде қойылған балдарды қалай есепке алу керегін оқу ісі жөніндегі директор орынбасарынан нақтылаңыз.
5–11 (12)-сыныптарда не өзгеріссіз қалды
Бұл сыныптарға арналған тармақтар жаңа редакцияда жазылды, бірақ мәні сол күйі:
- БЖБ — 7-ден 20 балға дейін, түрі мен уақытын мұғалім таңдайды (9-тармақ);
- БЖБ тоқсанына үш реттен аспайды, бөлім төртеу не одан көп болса, олар біріктіріледі (12-тармақ); апталық жүктеме 1 сағат болса — екі реттен аспайды, баға жартыжылдыққа қойылады (11-тармақ);
- бір күнде үштен артық ТЖБ болмайды, ТЖБ тоқсанның соңғы оқу күні өткізілмейді, бір пән бойынша БЖБ мен ТЖБ бір күнде болмайды (13-тармақ);
- ТЖБ тапсырмалары әдістемелік бірлестікте талқыланады (21-тармақ), түзетулер мен рәсімдеу ескерілмейді, тәртібі үшін балл төмендетілмейді (10-тармақ);
- тоқсандық баға — формативтік бағалау 25 %, БЖБ 25 %, ТЖБ 50 % (28-тармақ), жылдық баға — тоқсандық бағалардың орташа мәні (30-тармақ).
Жұмысты қалай құрастыру керегі — «БЖБ мен ТЖБ құрастыру» мақаласында.
Мұғалім үшін бұл нені білдіреді
Бұл — Қағидалар мәтінінен шығарған біздің қорытындымыз, бөлек талаптар емес.
2–4-сынып мұғаліміне:
- ТЖБ дайындамау: тоқсан мен жыл соңында бөлек жұмыс жоқ.
- Аралық жұмыстарды ОМЖ-дағы бөлімдерге сай жоспарлап, бұрынғы 7–15 балдың орнына 12, 14 не 16 балға құрастыру.
- Әр оқушыға сабақтардың кемінде 30 %-ында формативтік балл қойып, оны сол күні енгізу: енді бұл тоқсан қорытындысының жартысы.
- Музыка, дене шынықтыру, бейнелеу өнері, еңбекке баулу және цифрлық сауаттылық мұғалімдеріне — тоқсанына бір аралық жұмыс өткізу.
- № 130 бұйрық тізбесіндегі БЖБ мен ТЖБ талдауының нысаны БЖБ мен ТЖБ-ға арналған. 2–4-сыныптардағы тоқсан қорытындысын қалай рәсімдеу керегін мектептен нақтылаңыз.
5–11 (12)-сынып мұғаліміне:
- БЖБ мен ТЖБ-ны бұрынғыдай өткізу: шектеулер мен пайыздар сол күйі.
- Өзгерістерді ескеру: модерация — кемінде бір жұмыс күні бұрын; «Конституция негіздері», «Заң және тәртіп», «Жеке қауіпсіздік» бойынша — «есептелді».
- ТЖБ күндерін 2026–2027 оқу жылының тоқсандарымен салыстыру: тоқсанның соңғы оқу күні ТЖБ өткізілмейді.
Telly (бұрынғы iTeacher) генераторы БЖБ мен ТЖБ құрастырады: оқу мақсаттарыңызға сай тапсырмалар, ойлау дағдыларының деңгейлері, дескрипторлар және өзіңіз берген максимумға (мысалы, БЖБ үшін 7–20 балл) балл қою кестесі. 2–4-сыныптарға онда бөлек режим бар — аралық бағалау: ең жоғары балды (12, 14 немесе 16) сыныпқа қарай қояды, ал жұмыс нысанын пәнге қарай таңдайды.
5–11 (12)-сыныптарға БЖБ мен ТЖБ-ны Telly құрастырады
Оқу мақсаттарыңызға сай тапсырмалар, ойлау дағдыларының деңгейлері, дескрипторлар және өзіңіз берген максимумға балл қою кестесі — бірден Word-та. Сынақ кезеңінде — үш БЖБ не ТЖБ, карта керек емес.
Жиі қойылатын сұрақтар
БЖБ мен ТЖБ алынып тасталды ма? Тек 2–4-сыныптарда: онда олардың орнына аралық және қорытынды бағалау енгізілді. 5–11 (12)-сыныптарда БЖБ мен ТЖБ сақталады. Қағидалар мәтінінен тек қысқартулар алынды — жұмыстар толық атауымен жазылған.
Өзгерістер қашаннан бастап қолданылады? Олар 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап туындаған құқықтық қатынастарға қолданылады (4-тармақ). Бұйрыққа 16 қыркүйекте қол қойылды, ол жарияланғаннан кейін он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.
2–4-сыныптарда «2» қойыла ма? Жылдық «2» қойылмайды (2-19-тармақ). Тоқсандық баға жалпы шкала бойынша қойылады, онда 0–39 % — «2» (2-15-тармақ). Тоқсандық бағалардың орташасы 2,5-тен төмен болса, жылдық бағаны қалай қою керегін Қағидалар нақтыламайды.
Жаңа ережелерді қайдан оқуға болады? «Әділет» порталында: № 257-НҚ бұйрық (қазақша), орысша және өзгерістер енгізілген Үлгілік қағидалар (қазақша). Қағидалардың орысша мәтіні 2026 жылғы 3 қазанда әлі жаңартылмаған.