ҚМЖ «Қоректік тізбектер және қоректік торлар» — Биология, 7-сынып

ТЕКСЕРІЛДІ _____________ КММ «____________________» Биология пәні бойынша 7-сынып үшін қысқа мерзімді жоспар | | | |---|---| | **Бөлім** | Экожүйелер | | **Мұғалімнің аты-жөні** | ____________________ | | **Күні** | _____________ | | **Сынып** | 7-сынып Қатысқандар: _____ Қатыспағандар: _____ | | **Сабақ тақырыбы** | Қоректік тізбектер және қоректік торлар | | **Осы сабақта қамтылатын оқу мақсаттары (бағдарламаға сілтеме)** | 7.3.2.1-табиғи қоректік тізбектерді салыстыру | | **Сабақтың мақсаты** |

Табиғаттағы қоректік тізбектердің құрылымын ажыратады және әр буынның рөлін түсіндіреді;
Әртүрлі экожүйелердегі қоректік тізбектерді салыстырып, ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтайды;
Қоректік тізбектердің бір буыны жойылған жағдайдағы экожүйедегі өзгерістерді болжайды.

| | **Интеграцияға арналған құндылық** | Бірлік пен ынтымақ | **Сабақ барысы** Сабақ «Не болар еді, егер …?» әдісімен басталады: мұғалім оқушыларға жыртқыштардың жойылуы туралы проблемалық сұрақ қояды, олар өз болжамдарын ортаға салады. Осылайша оқушылардың қоректік тізбектер туралы бастапқы білімі анықталады. Жаңа сабақта оқушылар жеке, жұптық және топтық жұмыстар арқылы қоректік тізбектер мен қоректік торлардың құрылымын зерттеп, салыстырады. Топтық жұмыс барысында «Бірлік пен ынтымақ» құндылығы негізінде бір-біріне қолдау көрсету, эмпатия таныту және ортақ нәтижеге жету дағдылары қалыптасады. Сабақ соңында оқушылар БЖБ орындайды, онда қоректік тізбектерді салыстыру бойынша жеке жетістіктері бағаланады. | Сабақ кезеңі / Уақыты | Мұғалім әрекеті (толық репликалар мен нұсқаулар) | Оқушы әрекеті | ЕБҚ қолдауы | Бағалау (критерий • дескриптор • балл) | Ресурстар | |---|---|---|---|---|---| | **Сабақтың басы (5 мин)** Қызығушылық ояту | Мұғалім оқушыларды амандасып, сабаққа дайындығын тексереді. *«Сәлеметсіңдер ме, балалар! Бүгінгі сабағымызда біз табиғаттағы керемет байланыстарды зерттейміз. Алдымен мына сұраққа жауап берейік: "Не болар еді, егер жер бетіндегі барлық қасқырлар жойылып кетсе?" Бір-екі сөйлеммен өз ойларыңды айтыңдар.»* Мұғалім жауаптарды тыңдап, тақтаға түйінді сөздерді жазады. Оқушылардың жауаптарын қорытып, сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды: *«Бүгін біз қоректік тізбектер мен қоректік торларды зерттеп, оларды салыстыруды үйренеміз. Сонымен қатар топпен жұмыс істеу арқылы бір-бірімізді тыңдап, құрметтеуді де жалғастырамыз.»* | Оқушылар мұғаліммен амандасады, сұраққа жауап береді: «Қасқырлар жойылса, қояндар көбейіп кетер еді», «Өсімдіктер азаяр еді», «Тепе-теңдік бұзылар еді». Өз болжамдарын ортаға салады. | ЕБҚ бар оқушыларға жауап беруге көмектесетін тірек сөздер жазылған карточкалар таратылады: «жыртқыш», «олжа», «тепе-теңдік», «жойылу». | Дескриптор: проблемалық сұраққа өз болжамын білдіреді. Балл жоқ. | Презентация, тірек сөздер жазылған карточкалар, тақта | | **Сабақтың ортасы (20-25 мин)** Жаңа білімді меңгеру | **1-әрекет: Жеке жұмыс (5 мин)** Мұғалім: *«Қазір әрқайсың жеке орындайсыңдар. Алдарыңдағы парақта 3 сурет берілген: орман, шөл және теңіз экожүйелері. Әр экожүйедегі тірі ағзалардың арасынан қоректік тізбек құрастырыңдар. Әр тізбекте кемінде 4 буын болуы керек. Жұмыс 5 минутқа жоспарланған.»* Оқушылардың жұмысын бақылайды, жеке көмек көрсетеді. **2-әрекет: Жұптық жұмыс (5 мин)** Мұғалім: *«Енді жұбыңызбен бірігіп, жазған қоректік тізбектеріңізді салыстырыңдар. Екеуіңде де кездесетін ұқсас буындарды белгілеңдер. Бір-біріңе сұрақ қойып, жауаптарыңды тексеріңдер. Егер келіспеушілік туындаса, бірлесіп талқылаңдар.»* **3-әрекет: Топтық жұмыс (10 мин)** Мұғалім сыныпты 4 топқа бөледі: «Өсімдіктер», «Жануарлар», «Құстар», «Микроағзалар». Әр топқа ватман мен маркерлер таратылады. *«Әр топ өз экожүйесін алады: 1-топ — орман, 2-топ — дала, 3-топ — өзен, 4-топ — тау. Топпен бірлесіп, сол экожүйенің қоректік торын құрастырыңдар. Әр оқушының рөлі бар: біреуі суретші, біреуі атауларды жазады, біреуі бақылаушы, біреуі баяндамашы. Міндетті түрде бір-біріңнің пікірлеріңді тыңдап, құрметпен қараңдар. Бірлесіп жұмыс істегенде ғана ұтымды нәтиже шығады. Уақыт 10 минут.»* Топтар жұмыс істеп жатқанда мұғалім әр топқа келіп, бағыттайды. **4-әрекет: Деңгейлік тапсырма (5 мин)** Мұғалім: *«Енді әрқайсың өз деңгейіңді таңдайсыңдар. Үш деңгей бар: базалық, негізгі, жетілдірілген. Базалық деңгейде дайын тізбекті толықтырасыңдар, негізгі деңгейде екі тізбекті салыстырасыңдар, ал жетілдірілген деңгейде тізбектің бір буыны жойылғандағы өзгерісті талдайсыңдар. Өз мүмкіндігіңе қарай таңдап, орындаңдар.»* | **1-әрекет:** Оқушылар жеке парақтарда берілген экожүйе суреттерінен қоректік тізбек құрастырады. Мысалы: «шөп — қоян — түлкі — қасқыр». **2-әрекет:** Оқушылар жұбымен тізбектерін салыстырады, ұқсас буындарды табады. Мысалы: екеуінде де «шөп — қоян — түлкі» болса, оны белгілейді. Бір-біріне түсіндіріп, қателерін түзейді. **3-әрекет:** Әр топ мүшелері өз рөлдерін бөліп алады. Бірлесіп қоректік торды құрастырады. Ватманға сурет салады, байланыстарды көрсетеді. Мысалы, орман экожүйесінде: «шөп — қоян — түлкі — бүркіт», «шөп — тышқан — жылан — бүркіт» т.б. Топ баяндамашысы өз жұмысын қорғайды. **4-әрекет:** Оқушылар өз мүмкіндігіне қарай тапсырма таңдап орындайды. | ЕБҚ бар оқушыларға жеке жұмыста дайын тізбектің үлгісі беріледі (мысалы, суреттермен көрсетілген: күн — шөп — қоян — түлкі). Топтық жұмыста оларға суретші немесе атауларды жазушы рөлі таңдауға көмектеседі. Деңгейлік тапсырмада базалық деңгейді таңдауға бағыттайды. | **1-әрекет:** Дескриптор: экожүйе суретінен кемінде 4 буыннан тұратын қоректік тізбек құрастырады. Балл жоқ. **2-әрекет:** Дескриптор: өз тізбегін жұбының тізбегімен салыстырып, кемінде бір ұқсастық пен бір айырмашылықты атайды. Балл жоқ. **3-әрекет:** Дескриптор: топпен бірлесіп, кемінде 6 буыннан тұратын қоректік тор құрастырады. Әр оқушы өз рөлін орындайды. Балл жоқ. **4-әрекет:** Дескриптор: таңдаған деңгей тапсырмасын дұрыс орындайды. Балл жоқ. | Оқулық, суреттер жинағы, ватмандар, маркерлер, таратпа парақтар, презентация, деңгейлік тапсырмалар жазылған карточкалар, ИИ-құралдар: ChatGPT (мысалдар мен түсініктемелер үшін), Midjourney (экожүйе суреттерін генерациялау үшін) | | **Сабақтың соңы (5-10 мин)** БЖБ | Мұғалім: *«Сабағымызды қорытындылаймыз. Қазір әрқайсың жеке БЖБ тапсырмасын орындайсыңдар. Парақтарды таратамын. Тапсырманы мұқият оқып, өз бетіңмен орындаңдар. Барлығы 10 балл. Уақыт 7 минут.»* Мұғалім тапсырманы түсіндіреді, қажет болған жағдайда жеке көмек көрсетеді. Уақыт аяқталған соң парақтарды жинап алады. *«Үй тапсырмасы: өздерің тұратын аймақтың қоректік тізбегіне 3 өмірлік мысал келтіріп, дәптерге жазып келіңдер. Сабақ аяқталды, рахмет!»* | Оқушылар БЖБ парақтарын алып, жеке орындайды. Мұқият оқып, әр тапсырманы өз бетінше шешеді. Уақыт біткен соң парақтарды мұғалімге тапсырады. Үй тапсырмасын дәптерге түртіп алады. | ЕБҚ бар оқушыларға БЖБ тапсырмасының қарамен әрі ірі қаріппен жазылған нұсқасы беріледі. Тапсырма құрылымы жеңілдетілген: тізбектегі буындар саны көрсетілген. | Критерий: қоректік тізбектерді құрастырып, салыстырады. Дескрипторлар: 1. Қоректік тізбектің буындарын дұрыс ретімен орналастырады (3 балл). 2. Қоректік тізбектерді салыстырып, ұқсастығы мен айырмашылығын анықтайды (4 балл). 3. Қоректік тізбектің бір буыны жойылғандағы салдарды түсіндіреді (3 балл). Барлығы: 10 балл. | БЖБ парақтары, таратпа материалдар, қосымша суреттер, ИИ-құралдар: тілдік модельдер (тапсырманы аудару немесе жеңілдету үшін) | **Сабақ бойынша бағалау критерийлері (10 балл)** | Бағалау критерийі | Дескрипторлар (тармақтар) | Балл | |---|---|---| | Қоректік тізбектерді құрастырады | Табиғаттағы қоректік тізбектің буындарын дұрыс ретімен орналастырады | 3 | | Қоректік тізбектерді салыстырады | Екі түрлі экожүйедегі қоректік тізбектерді салыстырып, кемінде бір ұқсастық пен бір айырмашылықты жазады | 4 | | Қоректік тізбектің бұзылу салдарын болжайды | Қоректік тізбектің бір буыны жойылған жағдайдағы ықтимал өзгерістерді түсіндіреді | 3 | | **Барлығы:** | | **10** | **Дайын тапсырмалар** **БЖБ тапсырмасы (7-сынып, Биология)** **Тақырып:** Қоректік тізбектер және қоректік торлар **Оқу мақсаты:** 7.3.2.1-табиғи қоректік тізбектерді салыстыру **Аты-жөні:** _______________________ **Сыныбы:** 7 ______ **Күні:** _________ **1-тапсырма (3 балл).** Төмендегі тірі ағзаларды қоректік тізбектің дұрыс ретімен орналастырыңыз. Әр әріпті сәйкес кезеңге жазыңыз. А. Тышқан B. Бүркіт C. Шөп D. Жылан Жауабы: ___ → ___ → ___ → ___ --- **2-тапсырма (4 балл).** Екі түрлі экожүйедегі қоректік тізбектер берілген. Оларды салыстырып, бір ұқсастығы мен бір айырмашылығын жазыңыз. 1-тізбек (дала): бетеге → тышқан → түлкі 2-тізбек (орман): емен → тиін → бүркіт Ұқсастығы: ____________________________________________________________ Айырмашылығы: _______________________________________________________ --- **3-тапсырма (3 балл).** Берілген қоректік тізбекте «қоян» буыны толығымен жойылды делік. шөп → қоян → түлкі → қасқыр Осы жағдайда қоректік тізбекте қандай өзгерістер болуы мүмкін? Болжам жасап, түсіндіріңіз. _______________________________________________________________________________________ --- **Сапа бақылау чек-листі** - (1) Сабақтың басы және жаңа білім: тек дескриптор, балл жоқ. ✓ - (2) БЖБ сабақ соңында орналасқан, бөлек «Рефлексия» кезеңі жоқ. ✓ - (3) БЖБ бойынша жалпы балл = 10. ✓ - (4) Тек БЖБ тапсырмаларына арналған «Сабақ бойынша бағалау критерийлері (10 балл)» кестесі бар. ✓

Материал иесіздендіріліп жарияланды: автордың аты-жөні мен мектептің атауы алынып тасталған.

ҚМЖ «Қоректік тізбектер және қоректік торлар» — Биология, 7‑сынып

Тағы ҚМЖ: Биология, 7-сынып

Өз тақырыбыңызға жоспар керек пе?