Интеграцияға арнал
| Интеграцияға арналған құндылық |
Еңбекқорлық пен кәсібилік |
Сабақ барысы. Сабақ ғұндардың жаулап алу жорықтары мен Ұлы халықтар көшінің антикалық өркениеттен ортағасырлық қоғамға өтудегі рөлін зерттеуге бағытталған. Оқушылар 4 топқа бөлініп, тарихи деректерді талдайды, ғұндардың әскери өнері, Аттиланың тұлғасы және халықтар көшінің салдары туралы өз көзқарастарын қалыптастырады. Сабақта топтық жұмыс, практикалық жұмыс және функционалдық оқу сауаттылығына арналған тапсырмалар қамтылған. Бағалау – критериалды, әр тапсырмаға балл беріледі, соңында жиынтық 10 балл.
| Сабақ кезеңі / Уақыты |
Мұғалім әрекеті (толық репликалар мен нұсқаулар) |
Оқушы әрекеті |
Бағалау (критерий • дескриптор • балл) |
Ресурстар |
Сабақтың басы (5 мин)
Қызығушылық ояту: сторителлинг «қателікті тап» |
Мұғалім сәлемдесіп, оқушыларды төрт топқа бөледі.
«Сәлеметсіздерме, оқушылар! Бүгін біз ғұндардың жаулап алу жорықтары туралы әңгімелейміз. Мен сендерге бір қызықты оқиға айтып беремін. Мұқият тыңдаңдар, өйткені оқиғаның ішінде тарихи қателік бар. Сол қателікті табу – сендердің алғашқы тапсырмаларың».
Сторителлинг: «Біздің заманымыздың 375 жылы Еуропаға құйылған ғұн тайпаларының жетекшісі Аттила болды. Ол "Құдайдың қамшысы" атанды. Аттила Рим империясын бірнеше рет талқандап, 451 жылы Каталаун шайқасында жеңіске жетті. Алайда көп ұзамай Аттила қайтыс болып, ғұндар империясы ыдырады. Ғұндардың Еуропаға жаппай қоныс аударуы "Ұлы халықтар көші" деп аталып, бұл процесс антикалық өркениеттің дамуына күшті серпін берді».
Сұрақ: «Бұл әңгімеде қандай тарихи қателік жіберілді? Топта талқылаңдар».
|
Оқушылар топтарға бөлінеді. Мұғалімнің әңгімесін мұқият тыңдайды. Әр топ өз ойын ортаға салып, қателікті анықтайды.
Күтілетін жауап: «375 жылы ғұндардың жетекшісі Аттила болған жоқ. Аттила 434 жылы билікке келді. Оқиғада хронологиялық қателік бар».
|
Дескриптор: тарихи оқиғаның хронологиясын анықтайды, қателікті табады.
Балл: жоқ
|
Презентация, тақта, стикерлер |
Сабақтың ортасы (20-25 мин)
Жаңа білімді меңгеру |
Тапсырма 1. Топтық жұмыс: «Тарихи деректерді зерттеу» (8 мин)
Мұғалім әр топқа ғұндар туралы тарихи деректер бар таратпаларды таратады.
«Балалар, әр топқа ғұндардың жаулап алу жорықтары, тұрмысы және Ұлы халықтар көші туралы дереккөздер беріледі. Топта мәтінді оқып, кестені толтырыңдар: ғұндардың жорықтарының себептері, сипаты және нәтижелері. Әр топ өз деректерін таныстырады.»
Құндылыққа баулу: «Жұмысты топта ұйымдастырыңдар, рөлдерді бөліңдер: біреу оқиды, біреу жазады, біреу уақытты бақылайды. Мақсатқа бірлесіп жету – табыс кепілі».
Тапсырма 2. Функционалдық оқу сауаттылығы: «Диаграмманы талда» (7 мин)
Мұғалім Ұлы халықтар көшінің бағыттары көрсетілген карта мен диаграмманы таратады.
«Енді мына диаграммаға назар аударыңдар. Бұл – халықтар көшінің әр түрлі кезеңдеріндегі қозғалыс бағыттары. Сұрақтарға жауап беріңдер: Ғұндардың негізгі қозғалыс бағыты қандай болды? Бұл көшіс Рим империясына қалай әсер етті? Өз жауаптарыңды деректермен дәлелдеңдер».
Тапсырма 3. Деңгейлік тапсырма: «Антикадан ортағасырға өту» (7 мин)
Мұғалім деңгейлік тапсырмаларды таратады.
«Әр топ өз деңгейін таңдайды: базалық, негізгі немесе жетілдірілген. Тапсырманы орындап, нәтижелерін көрсетеді. Базалық деңгей – барлық оқушыларға арналған, негізгі деңгей – бағдарламалық талаптарға сәйкес, ал жетілдірілген деңгей – терең талдауды қажет етеді. Әр топ өз мүмкіндігіне қарай таңдай алады, бірақ мен барлығыңды жоғары деңгейді меңгеруге шақырамын».
|
1-тапсырма. Топтар таратпаны оқып, кестені толтырады. Бір оқушы баяндайды. Мысалы: ғұндардың жорықтарының себептері – жайылымдық жердің жетіспеушілігі, климаттың өзгеруі; сипаты – жауынгерлік, көшпелі; нәтижесі – Рим империясының әлсіреуі.
2-тапсырма. Оқушылар диаграмманы зерттеп, сұрақтарға жауап береді. Диаграммада ғұндардың Орталық Азиядан Батыс Еуропаға қарай қозғалғанын көреді, Рим империясына қысым көрсеткенін түсінеді.
3-тапсырма. Оқушылар өз деңгейін таңдайды. Базалық – тірек сөздер арқылы сөйлем құрайды. Негізгі – себеп-салдарлық байланыстарды көрсетеді. Жетілдірілген – тарихи деректерді салыстырып, өз қорытындысын жасайды.
|
Тапсырма 1 (топтық жұмыс) – бағаланады
Критерий: ғұндар жорықтарының себептері мен нәтижелерін анықтайды.
Дескриптор: - мәтіннен себептерді ажыратады; - жорықтардың сипатын сипаттайды; - нәтижелерді тұжырымдайды.
Балл: 4
Тапсырма 2 – бағаланады
Критерий: көшіс бағыттарын диаграмма/карта негізінде талдайды.
Дескриптор: - негізгі бағытты атайды; - Римге әсерін түсіндіреді; - дәлелдер келтіреді.
Балл: 3
Тапсырма 3 – бағаланады
Критерий: антикадан ортағасырға өту заңдылықтарын қорытындылайды.
Дескрипторлар (деңгейлер бойынша топтастырылған): төменде егжей-тегжейлі сипатталған.
Балл: 3
Барлығы: 4+3+3 = 10 балл. Ескерту: тапсырмалар бойынша баллдар жинақталады.
|
Таратпа мәтіндер, жұмыс парақтары, карта, диаграмма, маркерлер, постер
|
Сабақтың соңы (5-10 мин)
Бекіту |
Жеке практикалық тапсырма: «Синквейн» немесе «Өз көзқарасың» (5 мин)
Мұғалім оқушыларға таңдау береді:
«Сендер ғұндардың жаулап алу жорықтары туралы білдіңдер. Енді осы тақырып бойынша не үйренгендеріңді көрсетіңдер. 1-нұсқа: "Аттила" сөзіне синквейн құрастырыңдар. 2-нұсқа: "Ғұндардың жорықтары – антикалық өркениетті жойды ма, әлде жаңа дәуірге жол ашты ма?" деген сұраққа 2-3 сөйлеммен жауап жазыңдар».
Бұл тапсырма жеке орындалады. Бағалау критерийлері тақтада көрсетіледі.
Үй тапсырмасы: «Сендерге үйде мына тапсырманы орындайсыңдар: "Ұлы халықтар көшінің қазіргі заманға әсері" туралы 5 сөйлемдік мини-конспект жазыңдар немесе ғұндардың жорықтарын сипаттайтын сөзжұмбақ құрастырыңдар».
|
Әр оқушы өзіне қолайлы нұсқаны таңдайды. Синквейн құрастырады: мысалы, «Аттила – жойқын, қайсар, шабады, бағындырады, әлемді дүр сілкіндіреді – жауынгер».
Немесе өз ойын жазады: «Ғұндардың жорықтары Римді әлсіретіп, феодалдық қатынастардың орнауына себеп болды, сөйтіп ортағасырға жол ашты».
|
Критерий: тақырып бойынша өз ойын дәлелді жеткізеді.
Дескриптор:
- синквейн құрылымын сақтайды (1-зат есім, 2-сын есім, 3-етістік, мағыналы сөз, тұжырым);
- негізгі ұғымдарды қолданады (Аттила, жаулап алу, Рим, ортағасыр);
- тарихи оқиғаға өз бағасын береді.
Балл: 3
|
Тақта, бор/маркер, стикерлер, жұмыс дәптері |
Рефлексия (5 мин)
Бағдаршам әдісі |
«Сабақ аяқталуға жақын. Әрқайсысың өз жетістігін бағалаңдар. Мен тақтаға үш түсті стикер ілемін: жасыл – мен бәрін түсіндім, сұрақтарға жауап бере аламын; сары – мен түсіндім, бірақ кейбір сұрақтар қиындық тудырды; қызыл – мен көп нәрсені түсінген жоқпын, көмек қажет. Таңдаған түстеріңді жазып, қысқаша неліктен сол түсті таңдағандарыңды түсіндіріңдер».
Мұғалім әр оқушының жауабын тыңдап, кері байланыс береді. Сабақты қорытындылайды.
|
Оқушылар стикерге өз атын жазып, сәйкес түстің қасына қояды. МысаМы должны продолжить ровно с того места, где оборвалось. В предыдущем выводе мы остановились на фразе внутри ячейки действий ученика:
"Оқушылар стикерге өз атын жазып, сәйкес түстің қасына қояды. Мы"
Нам нужно завершить эту мысль и закрыть ячейки. Продолжаем:
"Мысалы: «Мен жасыл түсті таңдадым, себебі ғұндардың жорықтары мен Аттиланың рөлін толық түсіндім» немесе «Сары түсті таңдадым, себебі халықтар көшінің салдарын әлі де шатастырамын»."
|
Дескриптор: оқушы өз түсінігін адекватты бағалайды, тақырып бойынша жеке қиындықтарды анықтайды.
Балл: жоқ
|
Стикерлер, плакат «Бағдаршам» |
Сабақ бойынша бағалау критерийлері (10 балл)
| Бағалау критерийі |
Дескрипторлар (тармақтар) |
Балл |
| Ғұндардың жаулап алу жорықтарының себептері мен нәтижелерін тарихи деректер негізінде анықтайды |
- Мәтіннен ғұндар жорықтарының кемінде 2 себебін көрсетеді;
- Жорықтардың сипатын (жауынгерлік, көшпелі, басып алушылық) сипаттайды;
- Жорықтардың кемінде 2 нәтижесін (Римнің әлсіреуі, халықтардың қоныс аударуы, феодалдық қатынастардың дамуы) тұжырымдайды.
|
4 |
| Ұлы халықтар көшінің оң және теріс салдарын диаграмма/карта деректері бойынша талдайды |
- Ғұндардың негізгі қозғалыс бағытын диаграммадан анықтайды;
- Көшіс нәтижесінде Рим империясына әсерін түсіндіреді;
- Көшіс салдарына кемінде бір оң және бір теріс мысал келтіреді (мысалы, мәдениеттер алмасуы – оң; соғыстар мен қираулар – теріс).
|
3 |
| Антикадан ортағасырға өту заңдылықтарын тарихи деректерді талдау арқылы қорытындылайды |
- Базалық деңгей: тірек сөздерді (Ұлы халықтар көші, Аттила, Рим, ортағасыр) пайдаланып, себеп-салдарлық сөйлем құрайды;
- Негізгі деңгей: ғұндардың жаулап алулары мен антикалық өркениеттің құлдырауы арасындағы байланысты түсіндіреді;
- Жетілдірілген деңгей: тарихи деректерді (мысалы, Приск Панийскийдің жазбалары мен қазіргі зерттеулерді) салыстырып, өтпелі дәуірдің заңдылықтары туралы өз қорытындысын жасайды.
|
3 |
| Барлығы: |
|
10 |
Дайын тапсырмалар
1. Топтық жұмысқа арналған таратпа материал (Тапсырма 1)
Мәтін. «Ғұндар — ежелгі көшпелі тайпалар одағы. Б.з.б. III ғасырда олар Қытайдың солтүстігін мекендеген. Кейін батысқа қарай жылжып, б.з. IV ғасырында Еуропаға жетті. Олардың жауынгерлік өнері – шапшаң атты әскер, садақпен дәл ату – Еуропа халықтарын дүр сілкіндірді. Ғұндар Византия мен Рим империясына ауыр соққы берді. 451 жылы Аттила бастаған ғұндар Каталаун шайқасында римдіктер мен вестготтардың біріккен күшіне қарсы шықты. Шайқас тең аяқталды, бірақ Аттила Еуропаны тастап кетуге мәжбүр болды. Аттила қайтыс болғаннан кейін (453 ж.) ғұндар одағы ыдырады. Дегенмен ғұндардың қозғалысы Ұлы халықтар көшінің басталуына түрткі болды. Бұл көш Рим империясының құлдырауын жеделдетіп, Еуропада жаңа ортағасырлық мемлекеттердің пайда болуына жол ашты.»
Кесте:
| Себептері | Сипаты | Нәтижелері |
| 1. 2. 3. | 1. 2. | 1. 2. 3. |
2. Функционалдық оқу сауаттылығына арналған диаграмма (Тапсырма 2)
Карта/диаграмма сипаттамасы: Көрсетілген бағыттар: Орталық Азия (Қытай шекарасы) → Оңтүстік-Шығыс Еуропа (Паннония) → Галлия (Франция) → Италия (Рим). Уақыт кезеңдері: IV-V ғасырлар. Диаграммада түрлі түсті көрсеткіштер: ғұндар (қызыл), вестготтар (жасыл), остготтар (көк).
3. Деңгейлік тапсырмалар (Тапсырма 3)
Базалық деңгей. Тірек сөздерді пайдаланып, 3 сөйлем құраңдар: Ұлы халықтар көші, Аттила, Рим империясы, ортағасыр, феодалдық қатынастар.
Негізгі деңгей. Сұраққа жазбаша жауап беріңдер: «Ғұндардың жаулап алу жорықтарының Рим империясының әлсіреуіне және ортағасырлық қоғамның қалыптасуына қалай әсер еткенін түсіндіріңдер. Кемінде екі дәлел келтіріңдер.»
Жетілдірілген деңгей. Берілген екі дереккөзді (тарихи жазба және қазіргі ғалымның пікірі) салыстырып, «Антикадан ортағасырға өту табиғи тарихи процесс пе, әлде жойқын соғыстардың нәтижесі ме?» деген мәселеге өз көзқарасыңды білдіріп, эссе-рассуждение жазыңдар (5-6 сөйлем).
Сапа бақылау чек-листі
- (1) Сабақтың басы, жаңа білім, рефлексия: тек дескриптор, балл жоқ.
- (2) Әр бағаланатын тапсырмада балл бар.
- (3) Бағаланатын баллдардың қосындысы = 10.
- (4) Тек бағаланатын тапсырмаларға арналған «Сабақ бойынша бағалау критерийлері (10 балл)» кестесі бар.
|