Суммативтік бағалау бөлім бойынша (СОР)
Пән: Химия
Сынып: 11
Бөлім: 11.4 Тірі ағза химиясы
Оқу мақсаттары:
11.5.1.15 - нәруызға сапалық реакцияларды тәжірибе жүзінде жасау;
11.5.1.17 - ингибирлі бәсекелестікті түсіндіру;
11.5.1.18 - дезоксирибонуклеин қышқылының құрылымы моделін сипаттау;
11.5.1.19 - биологиялық маңызды металдар: темір, магний, кальций, калий, натрийдің ролін бағалау;
11.5.1.20 - қоршаған ортаның ауыр металдармен ластану көздерін атау;
11.5.1.21 - ауыр металдардың тірі ағзаға уытты әсерін түсіндіру.
Жалпы балл: 17
Нұсқа 1
1. Зертханада сізге екі ыдыстағы ерітінділер берілді: біреуінде альбумин (жұмыртқа ақуызы), екіншісінде глицин. Осы екі затты бір-бірінен ажырату үшін қандай сапалық реакцияларды қолдануға болады? Әрбір реакция үшін байқалатын белгілерді жазыңыз. (11.5.1.15) [3 балл]
2. Ферменттердің ингибирлі бәсекелестігі дегеніміз не? Бұл құбылыстың механизмін суреттеңіз және оның биологиялық маңызын мысалмен түсіндіріңіз. (11.5.1.17) [3 балл]
3. ДНҚ молекуласының құрылымының негізгі ерекшеліктерін сипаттаңыз. Оның құрамындағы азотты негіздерді атап, олардың қандай заңдылықпен жұптасатынын көрсетіңіз. (11.5.1.18) [3 балл]
4. Келесі металдардың ағзадағы негізгі рөлін көрсетіңіз: (11.5.1.19) [4 балл]
| Металл | Биологиялық рөлі (функциясы) |
|---|---|
| Темір (Fe) | |
| Магний (Mg) | |
| Кальций (Ca) | |
| Калий (K) |
5. Қоршаған ортаның (атмосфера, топырақ, су) қорғасынмен ластануының үш көзі мен себебін атаңыз. (11.5.1.20) [2 балл]
6. Сіздің қалаңыздағы ауыр металдардың (мысалы, сынап немесе кадмий) тірі ағзаларға, соның ішінде адам ағзасына тигізетін уытты әсерінің бір механизмін түсіндіріңіз. (11.5.1.21) [2 балл]
Бағалау схемасы (Нұсқа 1)
| № | Жауаптар | Балл | Қосымша ақпарат |
|---|---|---|---|
| 1 | Альбуминге: биурет реакциясы (NaOH және CuSO4) – күлгін түстің пайда болуы. Ксантопротеин реакциясы (конц. HNO3) – сары түстің пайда болуы, содан кейін NH3 қосқанда қызғылт сары түске өзгеруі. Глицинге: нингидрин реакциясы – көк-күлгін түстің пайда болуы. Альбумин мен глициннің айырмашылығын анықтайтын кем дегенде екі реакция дұрыс аталған және әрқайсысының нәтижесі (түс өзгерісі) дұрыс сипатталған. | 3 | 2 реакция және олардың белгілері дұрыс – 3 балл. 1 реакция және белгісі дұрыс – 2 балл. Тек реакциялардың атауы берілген – 1 балл. |
| 2 | Ингибирлі бәсекелестік – ингибитордың құрылымы субстратқа ұқсас болып, ферменттің белсенді орталығына байланысып, субстраттың байланысуын бөгеттейтін процесс. Механизм: ингибитор (I) ферменттің (E) белсенді орталығына байланысады, бұл фермент-субстрат кешенінің (ES) түзілуін болдырмайды: E + I → EI. Мысал: сукцинат дегидрогеназа ферменті үшін малон қышқылының ингибиторлық әсері. Биологиялық маңызы: метаболизмнің реттелуі, дәрі-дәрмектердің әсер ету механизмі. | 3 | Анықтама (1б), механизм (1б), мысал және маңызы (1б). |
| Тіркелгеннен кейін ашылады: | |||