ҚМЖ «Ньютонның бiрiншi заңы, инерциялық санақ жүйелерi» — Физика, 9‑сынып

• Инерция, инерттілік және инерциялық санақ жүйесі ұғымдарының мағынасын өз сөзімен түсіндіреді;
• Ньютонның бірінші заңын тұжырымдап, инерциялық емес санақ жүйелерін ажыратады;
• Ньютонның бірінші заңын өмірлік жағдаяттар мен есептерді шығаруда қолданады.

Мұғалім сөзі:

«Сәлеметсіздер ме, оқушылар! Мен сендерге бір оқиға айтайын. Көктем күні 9-сынып оқушысы Әлия автобуста асфальт төселген тегіс жолмен келе жатыр. Автобус кенет тежеледі. Әлияның үстіндегі рюкзагі алға қарай “ұшып кетеді”. Жолдасы Айбек: “Бұл — денеге әсер ететін күштің әсерінен болады, өйткені күш болмаса, дене қозғала алмайды” дейді. Дүкендегі сатушы апай: “Бұл — инерция. Денелер өз күйін сақтауға тырысады. Ал егер автобус тегіс емес, өте тегіс мұзда, ешқандай үйкеліссіз қозғалса, онда мүлдем тоқтамас еді” деп жауап береді.

Тапсырма: Осы әңгімедегі физикалық қатені табыңдар. Кім бірінші болып дұрыс жауап береді?»

Күтілетін жауап: Айбектің пікірі қате — күш болмаса дене қозғала алмайды деген тұжырым дұрыс емес. Күш болмаса да дене бірқалыпты түзу сызықты қозғала береді (Ньютонның 1-заңы). Сатушының “мұзда ешқашан тоқтамайды” дегені де шындыққа сәйкес емес, өйткені ауа кедергісі әрқашан болады.

Қосымша сұрақ: «Тағы қандай қате бар? Барлық денелер бірдей ме?»

Оқушылар мұғалімнің әңгімесін мұқият тыңдайды, жеке ойланып, жауап береді.

Ықтимал жауаптар:

«Айбек қате айтты, күш болмаса да дене қозғала алады.»
«Сатушы апай да қателесті — мұзда ешқашан тоқтамайды деуге болмайды.»

Барлық оқушылар «қате» іздеуге белсенді қатысады.

ЕБҚ бар оқушыларға оқиғаны тағы бір рет баяу оқып беру, негізгі сөздерді көрсету. Қажет болса, оқиғаның суретін беру.

Жауап беруге қосымша уақыт беріледі.

• Әңгімедегі кем дегенде бір физикалық қатені анықтайды;
• Қатенің себебін түсіндіреді (күш қозғалысты тудырмайды, жылдамдықты өзгертеді).