Курс мазмұны
8‑сыныптың бөлімдері мен тақырыптары — бағдарламадағыдай. Сағаттар, нәтижелер мен ескертпелер бағдарлама атаған жерде көрсетілген.
Кіріспе 1 сағ.
пән туралы түсінік, мақсат-міндеттері, өзектілігі. Қазақстан халқы, оның күрделі этникалық құрамы. Қазақ этносының ұлт құру және мемлекет құру әлеуеті. Қазақстан Республикасының этносаралық қатынастар саласында ұстанатын саясаты.
Этнос әлемі 3 сағ.
| № | Тақырып | Сағат |
|---|---|---|
| 1 |
Этнос ұғымы
этнос ұғымының мәні. Негізгі түсініктер: этникалық тарих, ұлттық мемлекет, унитарлық мемлекет, федерация, титулдық этнос, көпэтностық қоғам, этносаралық коммуникация, диаспора, интеграция, ассимиляция, консолидация |
1 |
| 2 |
Алғашқы этникалық бірлестіктердің пайда болуы (антропогенез, расогенез және этногенез)
Этностардың қалыптасуына ықпал ететін түрлі факторлар (тарихи, географиялық, саяси, мәдени). Ірі миграциялық үдерістердің жер шарының этникалық бет-бейнесінің қалыптасуына тигізген әсері |
1 |
| 3 |
Қазіргі замандағы этникалық қарым-қатынастар
Жер бетін мекендеген этностарды тілдік, антропологиялық, шаруашылық, діни ерекшеліктері бойынша жүйелеу. Қазіргі әлемдегі этностардың өзара қарым-қатынастары және негізгі үдерістері. |
1 |
Көне және ортағасырлардағы Қазақстанның этносаралық қарым-қатынас мәдениеті 4 сағ.
| № | Тақырып | Сағат |
|---|---|---|
| 1 |
Қазақстанның этникалық тарихы
Қазақстан этносаяси бірлестіктерінің әлем этностарымен қарым-қатынасы тарихынан. Қазақстан территориясын мекендеген халықтардың өзара этногенетикалық және мәдени сабақтастығы |
1 |
| 2 |
Қазақтардың өзге халықтармен қалыптасқан қарым-қатынас жүйесі
Қазақ мемлекетінің саяси-дипломатиялық мәдени байланыстары. Қазақ одағына кірген өзге этникалық топтар мен ұлыстар және олардың қоғамға интеграциялануының механизмдері (кірме, ру құрамына ену, төлеңгіттер институты, шалақазақтар). Тамыр болу, қонақжайлылық дәстүрі |
2 |
| 3 |
Қазақ халқының мәдениеті
Дәстүрлі рухани және материалдық мәдениет – ұлттық сана-сезімді қалыптастырушы фактор. Ұлттық стереотиптер. |
1 |
Көпэтносты Қазақстанның қалыптасу тарихы 13 сағ.
| № | Тақырып | Сағат |
|---|---|---|
| 1 |
Өзге этнос өкілдерінің Қазақстанға қоныстануының алғашқы кезеңі
ХVІІІ ғасырдың орта шеніндегі Қазақ хандығының этникалық территориясы мен халқы. Ресей, Қытай, Орта Азия мемлекеттерімен қарым-қатынасы |
1 |
| 2 |
ХІХ ғасырдың басындағы Ресей реформалары және этникалық құрамдағы өзгерістер
ХІХ ғасырдың басындағы Ресей реформаларының қазақ қоғамындағы этносаралық қатынастарға тигізген әсері. Казак-орыстардың жергілікті халықтармен мәдени-тұрмыстық байланыстары. Шаруашылықтағы өзара байланыстар. Дәстүрлі қазақ мәдениетінің үлгілерін қабылдауы. Жайық, Орынбор, Сібір, Жетісу казак-орыстары қоныстарының қалыптасуы. Отырықшы қоныстардың пайда болуы |
1 |
| 3 |
XIX ғ. этникалық құрамның күрделенуі
Қазақстанды крестьяндық (қарашекпен) отарлаудың кезеңдері. Ұйғырлар мен дүнгендердің қазақ жеріне қоныс аударуы. Жергілікті халықтармен мәдени тұрмыстық байланыстары. Дәстүрлі қазақ мәдениетінің отырықшы мәдениет үлгілерін қабылдауы |
1 |
| 4 |
Қазақ жеріндегі этносаралық қарым-қатынас ХІХ ғасырдың зиялы қауымының назарында
А.И.Левшин, Т.Г.Шевченко, Ш.Ш.Уәлиханов, Г.Н.Потанин, С.Бабаджанов, В.В.Радлов, Ы.Алтынсарин, Н.И.Ядринцев, В.К.Фон Герн, И.Құнанбаев, Ш.Құдайбердіұлы, М.Ж.Көпейұлы, т.б. қазақ жерін мекендеген этностардың мәдени ерекшеліктері және қарым-қатынастары жөнінде |
1 |
| 5 |
Алаш зиялыларының этносаралық қатынастарға қатысты ұстанымы
Алаш бағдарламасындағы ұлыс және ұлт саясатының көріністері. Алашорда үкіметінің мемлекет құру және этносаралық мәселелерді шешу үшін жүргізген күресі |
1 |
| 6 |
Кеңес үкіметінің орнауы
1920-1930 жылдардағы саяси-қоғамдық және демографиялық ахуал. КСРО құрамында Қазақ республикасының құрылуы және территорияның межеленуі. 1921-1922, 1932 жылғы аштық. 1929 жылғы переселен басқармасының құрылуы. Демографиялық жағдайдағы өзгерістер |
2 |
| 7 |
Қазақстан – үлкен депортациялық лагерь
1930-1950 жылдардағы тұтас халықтарды елімізге жер аудару тарихынан. Олардың көрген қиыншылықтары мен жаңа жерге орнығуы. Лагерьде азап шеккендер. Қазақ халқы тарапынан қамқорлық |
2 |
| 8 |
Тың және тыңайған жерлерді игеру кезіндегі этникалық үдерістер
Тың игеру науқаны кезінде республикаға келген халықтар. Демографиялық жағдайдың күрт өзгеруі |
2 |
| 9 |
Кеңес үкіметінің ХХ ғасырдың 2‑ші жартысында республикада жүргізген ұлттық саясаты
білім беру, мәдениет салаларындағы саясат. "Халықтар достастығы зертханасы" идеясы. Қазақ тілінің жағдайы. Қазақстандағы кіші этностардың жағдайы |
1 |
| 10 |
Қазақстан – егеменді мемлекет
КСРО-ның ыдырауы. КСРО-ның ұлттық саясатының дағдарысы. Қазақстанның егемендік алуы. Алғашқы декларация мен тәуелсіздік туралы заң. |
1 |
Тәуелсіз Қазақстан – көпэтносты және көпконфессиялы мемлекеттің жаңа үлгісі 6 сағ.
| № | Тақырып | Сағат |
|---|---|---|
| 1 |
Егеменді еліміздің ұлттық саясаттағы алғашқы қадамдары
отарлық жағдайдан шынайы тәуелсіздікке өту үдерісі. Ата заң. Қазақстанды мекендеген этностар мен этникалық топтардың арасында жаңа қатынастардың қалыптасу тарихы. Қазақстанның мемлекеттік және ұлттық рәміз-нышандары |
1 |
| 2 |
Қазақ ұлты өзге этникалық топтардың ұйтқысы ретінде
мемлекет және ұлт құрушы қазақ этносы. Мемлекет және тіл саясаты, қазақ мәдениетінің көпэтностыортадағы орны мен қызметі, қазақ халқының саяси-демографиялық ахуалы |
1 |
| 3 |
Қазақстанды мекендеген этникалық топтар және олардың қоғамдық-саяси өмірде алатын орны
орыс, өзбек, украин, ұйғыр, кәріс, татар, башқұрт этномәдени қауымдастықтары. Қазақстандағы этносаралық үйлесім, өзге этникалық топтар мен этнос өкілдері туралы ақпарат және демографиялық жағдай. Қазақстанды мекендеген этностардың материалдық ескерткіштері. Қазақ жерін мекендеген этностардың дәстүрлі өнері, ерекше мерекелері |
2 |
| 4 |
Қазақстан – этнос және конфессияаралық татулықтың жаңа үлгісі
Қазақстандағы діни конфессиялар мен топтар. Олардың қоғамдық өмірдегі орны. Түрлі этностар мен конфессиялардың арасында үйлесім мен тұрақтылықты сақтауға бағытталған Қазақстан тәжірибесі. Әлемдік дін өкілдерінің бас қосулары. |
2 |
Қазақстан халқының ортақ салт-дәстүрлері мен мерекелері 3 сағ.
| № | Тақырып | Сағат |
|---|---|---|
| 1 |
1 мамыр – Қазақстан халқының достығы мен татулығы мерекесі
Мерекенің маңызы, өткізілу барысы, көріністер. Қазақстанды мекендеген этностардың бейбітшілікті, бірлікті, татулықты дәріптейтін рухани қазыналары мен құндылықтары |
1 |
| 2 |
Қазақстан халқының діни-конфессиялық мерекелері
Мұсылмандардың ораза-айт және құрбан айт, христиандардың рождество, т.б. мерекелері |
1 |
| 3 |
Наурыз – Қазақстан этностары үшін шынайы жаңғыру мерекесі
Наурыз мерекесінің тарихи бастаулары мен аңыздар. Наурыздың салт-дәстүрлері. Наурыз – табиғат пен адам баласының болашаққа деген үміті. |
1 |
Қазақстан халқының ассамблеясы және этносаралық қатынастар 3 сағ.
| № | Тақырып | Сағат |
|---|---|---|
| 1 |
Қазақстан халқы Ассамблеясының даму стратегиясы
Қазақстан халқы Ассамблеясының құрылу тарихы. Қазақстан халқы Ассамблеясының стратегиясы – ұлттық келісім, қауіпсіздік, азаматтық білім. Этномәдени орталықтардың ашылуы |
2 |
| 2 |
Қазақстан Республикасының ұлттық доктринасы және этностардың өзара ықпалдастығының артуы
Қабылдану қажеттілігі. Негізгі қағидалары. 3) Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың тұрақтылық пен татулықты сақтаудағы рөлі, этносаралық келісімді нығайту жолындағы саясаты. |
1 |
Қорытынды қайталау 1 сағ.
Пәндік нәтижелер бойынша 8‑сыныптың соңында білім алушылар
- этнос ұғымының адам өміріндегі орнын, оның басты белгілері мен қызметтерін
- Қазақстан аумағындағы этномәдени үдерістердің негізгі заңдылықтары мен ерекшеліктерін
- этносаралық қатынастардың қалыптасу тарихының негізгі кезеңдерін
- этностардың этникалық тарихы мен Қазақстан аумағына қоныс аудару себептерін
- этностар этнографиясы мен олардың қоғам өмірін ұйымдастырудағы қызметтерін
- көпэтносты, әрi көпконфессиялы қоғам құрудағы қазақстандық тәжiрибенің ерекшеліктерін білуі тиіс
- этносаралық қатынастардың қоғамның саяси және әлеуметтік өміріндегі рөлін
- Қазақстан этностары тұрмыс-тіршілігінің ерекшеліктерін
- Қазақстан аумағындағы этномәдени үдерістердің негізгі заңдылықтарын
- этнос өміріндегі мәдениеттің рөлін анықтауды
- салт-дәстүрдің жеке тұлғаның дүниетанымының қалыптасуындағы орнын талдауды
- діннің қоғамның мәдени және рухани дамуындағы рөліне баға беруді
- оқытылатын тақырыпқа байланысты толық жоспар құруды
- тарихи құжаттармен өздік жұмыс жасауды
- этникалық топтарға, маңызды тарихи оқиғаларға, тарихи тұлғаларға өзіндік сипаттама беруді
- алған білімін жаңа жағдайға көшіре білуді
- өткен материалдар бойынша жеке пікірін айта алуды және дәйектер негізінде өз көзқарасын қорғай алуды
- баяндама мен хабарламалар жасауды
- жекелеген тақырыптар бойынша тест жасауды
- тест тапсырмаларын орындауды
- қосымша мәліметтерді өз алдына іздестіруді меңгеруі тиіс
Тұлғалық нәтижелер білім алушылардың
- азаматтық, этникалық, мәдени сәйкестілігі мен патриотизмнің қалыптасуынан, өз халқы мен өзге этностарға деген құрметі, көпэтносты өз Отанының кешегі тарихы мен бүгінгі күніне мақтанышпен және келешегіне зор сеніммен қарауынан
- Қазақстан қоғамының белсенді әрі жауапты мүшесі ретінде жалпы адамзатқа тән гуманитарлық және демократиялық, дәстүрлі ұлттық құндылықтарды саналы түрде қабылдап, өз Отанының алдында жауапкершілігін сезінуінен
- қазіргі заманғы қоғамдық құбылыстардың мәні мен көпэтникалық және көпконфессиялы әлемдегі өмірді түсіну үшін тарихи білімді қолдану дағдыларынан
- Қазақстан этностарының тарихи мұрасына деген құрмет, еліміздің көпэтникалық және көпконфессиялы қоғамында тарихи қалыптасқан толеранттылық дәстүрлерін қабылдап, одан әрі жалғастырудан көрініс табуы тиіс
Жүйелі-әрекеттік нәтижелер бойынша
- білім алушының өз көзқарасы негізінде кезкелген жорамалдың өмірсүруге құқы барын дәлелдей алуы
- Қазақстан тарихы, сонымен қатар өзге де гуманитарлық пәндерден жинақтаған білімдерін қолдана білуі
- тарихи және этнографиялық деректерді зерделеуде, тарихи оқиғалардың нұсқалары мен бағалауларын салыстырмалы тәсіл негізінде әртүрлі сабақ түрлерін
- оқытудың бірнеше әдістерін қолдану арқылы көтеріліп отырған мәселелерге байланысты әртүрлі көзқарастарды талдай білуді
- белгілі бір этносқа тән толассыз тарихи уақиғаларды баяндау арқылы мәселелік оқыту әдістерін
- білім алушыларды дербес танымдық іс-әрекетке тарту, қызықтыру, жеке тұлға есебіндегі қасиеттері мен шығармашылық қабілетін дамыту мақсатында өзіндік жұмысты сабақ жүргізудің, ұйымдастырудың формасы ретінде жүзеге асыруда
- тарихи құжаттарды тарихи сюжеттердің мысалы ретінде ғана қолданбай, тарихи танымды қалыптастыратын негізгі білім обьектісі деңгейіне жеткізудің
- тарихи құжаттар, анықтамалармен жұмыс істеу дағдыларын қалыптастырып, оларды талқылау мен талдауға үйрететін әдістерді қолдануы тиіс