БЖБ «Қазақ жазуының даму жолы» — Қазақ тілі мен әдебиеті, 9‑сынып

Суммативті бағалау (СОР)

Пән: Қазақ тілі және әдебиеті

Сынып: 9

Бөлім тақырыбы: «Қазақ жазуының даму жолы»

Оқу мақсаты: 9.1.1.1 Тыңдалатын мәтіндегі фразалар мен дәйексөздерді талқылай отырып, тақырып пен көтерілетін мәселені болжау.

Жалпы балл: 20

Орындау уақыты: 40 минут (балаларға арналған ескертпе: қосымша уақыт беріледі)

Бұл СОР жеңілдетілген тілмен, нақты қадамдармен және көрнекі тіректермен берілген. Әр тапсырманы мұқият оқып, қажет жерде суреттер мен кестелерді пайдалан.

1-тапсырма. «Жазу тарихы» кейсі (8 балл)

📌 Көрнекі тірек: Төмендегі суреттер қазақ жазуының даму кезеңдерін көрсетеді.

🔹 Көне түркі жазуы (Орхон-Енисей) — тасқа қашалған әріптер.

🔹 Араб жазуы — иілген әріптер, ХІХ ғасырда қолданылған.

🔹 Латын жазуы (1929-1940) — тік әріптер, алғашқы реформа.

🔹 Кирилл жазуы (1940 жылдан бері) — қазіргі әліпби.

🔹 Жаңа латын әліпбиі (2017 жылдан бастап жоба) — заманауи нұсқа.

Мәтінді тыңдаңыз (мұғалім оқиды немесе аудио қосады).

Мәтін үзіндісі: «Қазақ жазуы бірнеше рет өзгерді. Ежелгі түркілер тасқа жазу қашаған. Кейін араб әріптері қолданылды. 1929 жылы латын әліпбиі енгізілді, ал 1940 жылы кириллицаға көштік. Қазір қайтадан латынға көшу жоспарлануда. Бұл өзгерістердің әрқайсысының өзіндік себептері мен салдары болды. Мысалы, кириллицаға көшу сауаттылықты арттырды, бірақ ұлттық жазу дәстүрін үзді. Қазіргі латынға көшу — жаһандану талабы.»

Тапсырманы орындау қадамдары (қадамдық нұсқау):

1. 1-қадам: Мәтінде қандай жазу түрлері аталды? Төмендегі кестеге суреттердің атын жазыңыз. (2 балл)
2. 2-қадам: «Көне түркі жазуы» мен «кирилл жазуының» бір айырмашылығын жазыңыз. (2 балл)
3. 3-қадам: Мәтін бойынша, неліктен кириллицаға көшу «ұлттық жазу дәстүрін үзді» деп айтылған? Өз ойыңызды бір сөйлеммен жазыңыз. (2 балл)
4. 4-қадам: Сіздің ойыңызша, латын әліпбиіне көшудің қандай пайдасы бар? Бір артықшылығын атаңыз. (2 балл)

Кесте (1-қадамға арналған):