Жеке жұмыс парағы
Пән: Қазақстан тарихы
Тақырыбы: XIX ғасырды неліктен қазақтың дәстүрлі музыка өнерінің гүлденген дәуірі деп атайды?
Сынып/Жасы: 8 сынып
Оқушының аты-жөні: ___________________________
Күні: ___________________________
Нұсқаулар
Құрметті оқушы! Сізге қазақтың дәстүрлі музыка өнерінің XIX ғасырдағы гүлденуі туралы білімдеріңізді тексеруге және терендетуге арналған 5 тапсырма ұсынылады. Тапсырмаларды мұқият оқып, әрбір сұраққа толық, ойландырылған жауап беріңіз. Жауаптар үшін бөлінген орындарды пайдаланыңыз. Жұмыстың мақсаты – халық фольклоры мен музыкалық шығармаларды тарихи дерек ретінде құндылығын бағалау дағдыларыңызды дамыту.
1 Түсініктерді анықтау
Төмендегі ұғымдардың анықтамасын беріңіз. Олардың қазақ музыка өнеріндегі орнын және тарихи дерек ретінде қандай ақпарат бере алатынын қысқаша түсіндіріңіз.
а) Күй:
ә) Айтыс:
б) Ән-терме:
2 Тарихи оқиға мен музыкалық мұраны байланыстыру
Кестеде келтірілген тарихи оқиғалар мен оларға байланысты жазылған музыкалық шығармаларды сәйкестендіріңіз. Сәйкес әріп пен цифрды жазыңыз. Содан кейін, бір жұпты таңдап (мысалы, 1-В), бұл шығарманың сол оқиға туралы қандай тарихи ақпаратты сақтап, бізге жеткізетінін түсіндіріңіз.
| Тарихи оқиға (1, 2, 3) | Музыкалық шығарма (А, Б, В) |
|---|---|
| 1. Қазақ даласындағы ру-тайпалық қақтығыстар, дау-жанжалдар. | А. Даулеткерей Шығайұлының «Көңіл ашар» күйі. |
| 2. Халықтың Ресей империясының отарлау саясатына қарсы көтерілістері (Мысалы, Кенесары, Исатай-Махамбет көтерілісі). | Б. «Ер Тарғын», «Қобыланды батыр» сияқты жыр-дастандар. |
| 3. Батырлық, ерлік пен азаттық үшін күрес тақырыбы. | В. «Ақан сері - Ақтоқты» айтысы. |
Сәйкестендіру: 1 - ___, 2 - ___, 3 - ___
Түсіндіру (мысал):
3 Дерек көзі ретінде талдау
«Қазақтың XIX ғасырдағы музыкалық мұрасы тек әуен ғана емес, сонымен бірге сол кезеңнің «тарихи куәгері» болып табылады» деген пікірді қалай түсінесіз? Мысалдар келтіре отырып (күйлер, айтыстар, жырлар), музыканың тарихи дерек көзі ретіндегі құндылығын қандай үш аспектіде көрсетуге болатынын түсіндіріңіз.
4 Салыстырмалы талдау
XIX ғасырда өмір сүрген екі атақты күйшіні (мысалы, Курмангазы және Даулеткерей) таңдап алыңыз. Олардың шығармашылығының тақырыптық ерекшеліктерін салыстырыңыз. Осы композиторлардың күйлері қандай тарихи жағдайларды, халықтың күйзеліс пен үміттерін бейнелейді? Кесте толтырыңыз.
| Критерийлер | Курмангазы Сағырбайұлы | Даулеткерей Шығайұлы |
|---|---|---|
| Шығармашылығының негізгі тақырыптары | ||
| Күйлерінде бейнеленген тарихи контекст (не туралы?) | ||
| Музыка тарихына қосқан ерекше үлесі |
5 Шығармашылық тапсырма - Өзгерістер диаграммасы
XIX ғасырда қазақ музыка өнерінің «гүлденуі» әртүрлі факторлардың әсерінен болды. Осы факторлардың әсер ету дәрежесін бағалап, диаграмма сызыңыз. Әрбір факторға баға беріңіз (1-ден 5-ке дейін, мұнда 5 - ең үлкен әсер). Содан кейін, бір факторды таңдап, оның музыкалық мұраның тарихи дерек ретінде сақталуына қалаып әсер еткенін түсіндіріңіз.
Факторлар: 1) Отарлық саясатқа қарсы күрес пен ұлттық сананың оянуы; 2) Дарынды тұлғалардың (күйшілер, жыраулар, серілер) өмір сүруі; 3) Халықтың күнделікті өмірі мен салт-дәстүрлері; 4) Ауызша даму дәстүрінің күшеюі.
Өзгерістер диаграммасын (мысалы, бағанды диаграмма) салу үшін бос орын:
Түсіндіру (неліктен осы факторды таңдадыңыз?):