СОР: Қазақ тілі — 11 сынып
Тақырыбы: Құсбегілік — ұлттық өнер. (Вариант 1)
Оқу мақсаттары:
- 11.1.4.1 Көркем шығарманы тыңдап, басқа өнер туындыларымен (кино, театр, музыка, би, сурет-мүсін өнері, сәулет) салыстырып, тақырып ортақтығына сипаттама жасау;
- 11.2.2.1 Ғылыми және кәсіби мәтіндерге сүйеніп, монологпен диалогті үйлестіре қолдану, сөз әдебі мен сөйлеу этикеті формаларын орынды қолданып, тыңдаушылармен қарым-қатынасты орнату.
Жалпы ұпайлар саны: 20
Нұсқаулық
Барлық тапсырмаларды орындаңыз. Бірінші бөлім — мәтінді мұғалім тыңдатады (көркем шығарма). Оқушы жауаптарын дәптерге жазып, орындайды. Екінші бөлім — ғылыми/кәсіби мәтін оқып, соған сүйеніп монолог дайындап, кейін диалог ойнап көрсетеді. Бағалау кестелері әр тапсырманың астында берілген.
Бөлім I — Көркем мәтін (тыңдалым)
Мәтін (мұғалім оқиды):
Ертеде даладағы аңшылар қыран алып, көкке көтереді, құс аспанды нұрландырады. Құсбегі мен қырау құс арасындағы байланыс — ғасырлар бойы жетілген шеберлік. Құсбегілік — бұл тек аң аулау емес, ол дәстүр, тәрбие, және табиғатпен сырласу өнері. Қыранның қанаты желді тілдейді, оған қарап адам да ерлік пен батырлықтың сырын сезеді. Оны баптау — шыдамдылық пен мерейлі қызметтің белгісі. Құсбегі өз құсымен бір үйір екендігін, оған қамқорлық көрсетіп, оның мінезін түсінеді. Бұл өнердің поэзиясы бар: әр ұшу — әуен, әр қайтарылу — әңгіме.
Тапсырмалар:
- (3 ұпай) Негізгі идеяны қысқаша (2-3 сөйлем) жазыңыз.
- (2 ұпай) Мәтінде кездесетін поэтикалық тәсілдердің (мысалы: метафора, эпитет) екі мысалын тауып, қай сөйлемнен алынғанын көрсетіңіз.
- (3 ұпай) Құсбегілік өнерін басқа өнер түрімен салыстырыңыз (мысалы: музыка немесе театр). Тақырыптық ортақтықты анықтап, 3-4 сөйлеммен сипаттаңыз.
Бағалау критериялары — Бөлім I
| № | Тапсырма | Критерий | Ұпай |
|---|---|---|---|
| 1 | Негізгі идеяны қысқаша жазу | Идея нақты әрі мазмұнды. Мәтіннің негізгі ойы — құсбегіліктің ұлттық, поэтикалық әрі тәрбиелік мәні айқын көрсетілген (2-3 сөйлем). | 3 |
| 2 | Поэтикалық тәсілдерден мысал табу | Екі поэтикалық тәсіл дұрыс анықталған; әрқайсысы мәтіндегі нақты сөйлеммен көрсетілген. (мысалы: "қанаты желді тілдейді" — метафора; "әуен" — метафора/элем.) | 2 |
| 3 | Салыстыру: құсбегілік — басқа өнер | Тақырып ортақтығы анықталды (мысалы: эмоциялық әсер, ритуал, әсемдік). 3-4 логикалық дұрыс сөйлем, нақты параллельдер көрсетілген. | 3 |
Бөлім II — Ғылыми/кәсіби мәтін + сөйлеу практикасы
Ғылыми/кәсіби мәтін (оқып беріледі):
Құсбегілік — экожүйеде маңызды рөл атқаратын дәстүрлі іс. Қырандарды қорғау және үйрету жұмыстары жан-жақты білім мен техникаларды талап етеді: тамақтандыру режимі, қоршаған ортаның шарттары, емдеу және бейімдеу әдістері. Қазіргі таңда құсбегілер банкестрлік тәрбие мен генетика негіздерін білу арқылы популяцияларды қалпына келтіруде белсенді түрде жұмыс істейді. Сондай-ақ, туристік және мәдени жобалар құсбегілікті сақтауға және жастарды тартуға мүмкіндік береді.
Тапсырмалар:
- (6 ұпай) Мәтінге сүйене отырып, 1,5-2 минуттық монолог дайындаңыз: мазмұнды қысқаша қорытындылап, құсбегіліктің қазіргі мәні туралы өз пікіріңізді қосыңыз. Монолог құрылымды, логикалық байланысы бар болуы тиіс. Бағалау критерийі: ақпаратқа сүйену, мазмұндық толықтық, тіл мәдениеті.
- (6 ұпай) Рольдік диалог (2 адам): біреуі – журналист, екіншісі – тәжірибелі құсбегі. Диалог 6-8 репликадан тұсуы тиіс, кәсіби мәліметтерді қолдану, сөз әдебі мен сөйлеу этикетін сақтау (сәлемдесу, сұрау, рахмет айту, қорытындылау). Бағалау критерийі: мәтінге сүйену, тіршілік тіл формалары, интерактивтілік, логикалық байланыс.
Бағалау критериялары — Бөлім II
| № | Тапсырма | Критерий (детальдар) | Ұпай |
|---|---|---|---|
| 1 | Монолог (1,5–2 мин) |
• Ақпаратты дұрыс түсіну және мәтіннің негізгі фактілерін көрсету (2 ұпай). • Өз пікірін дәлелдеу, қазіргі мәнін көрсету (2 ұпай). • Тіл тазалығы, логика, сөйлем құрылымы (2 ұпай). |
6 |
| 2 | Рольдік диалог (6–8 реплика) |
• Ғылыми/кәсіби фактілерді диалогта қолдану (2 ұпай). • Сөз әдебі, сәлемдесу, сұрау, ризашылық көрсету, ресми стильді ұстану (2 ұпай). • Интерактивтілік: сұрақ-жауапқа жауап беру, логикалық жалғасу, уақыттың сақталуы (2 ұпай). |
6 |