Қысқаша
- 2026–2027 оқу жылынан бастап 2–4-сыныптарда БЖБ мен ТЖБ өткізілмейді. Бөлімнен немесе бірнеше бөлімнен кейін аралық бағалау жүргізіледі, ал тоқсан бойынша қорытынды бағалау бөлек бақылау жұмысынсыз жүргізіледі.
- Жұмыс түрін Қағидалар белгілейді (2-7-тармақ): қазақ тілі мен орыс тілінен — диктант және оқу сауаттылығына арналған тапсырмалар, әдебиеттік оқудан — шығарма мен мазмұндама, математикадан — бақылау жұмысы, қалған пәндерден — тоқсанына бір жұмыс.
- Бір жұмыстың ең жоғары балы 2-сыныпта — 12, 3-сыныпта — 14, 4-сыныпта — 16 (2-9-тармақ). Оқу-ағарту министрлігінің хабарлауынша, жұмыс 40 минутқа созылады, ал каллиграфия оқу мақсатында болмаса, оқушының жазу ерекшелігі балды төмендетпейді.
- Тапсырмаларды мұғалім әдістемелік ұсынымдарға сәйкес өзі әзірлейді (2-8-тармақ). Тоқсанына неше жұмыс өтетінін Ұлттық білім академиясының хаты көрсетеді: мысалы, екі диктант және математикадан үш бақылау жұмысы.
- Аралық бағалау балдары тоқсан қорытындысының жартысын құрайды, екінші жартысы — формативтік бағалау (2-14-тармақ).
Аралық бағалау деген не
Бұл — 2–4-сыныптарда оқу бағдарламасының бөлімін (бөлімдерін) оқып болғаннан кейін жүргізілетін бағалау. Оны бағалаудың Үлгілік қағидаларына 2026 жылғы 16 қыркүйектегі № 257-НҚ бұйрық енгізді: бастауыш мектепке арналған тәртіп 1-1-тарауда (2-1 – 2-21-тармақтар) берілген және 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап туындаған құқықтық қатынастарға қолданылады. Бұл тарау «Әділет» порталындағы Қағидалардың қазақша мәтінінде бар, ал орысша мәтін 2026 жылғы 3 қазанда әлі жаңартылмаған.
1-сыныпта оқу жетістіктері бұрынғыдай бағаланбайды (2-1-тармақ). 2–4-сыныптарда аралық бағалау бұрынғы БЖБ сияқты бөлімнен кейін өтеді, бірақ оның өз ережелері бар:
| Аралық бағалау | БЖБ | |
|---|---|---|
| Сыныптар | 2–4 | 5–11 (12) |
| Түрі | әр пәнге белгіленген (2-7-тармақ) | мұғалім таңдайды (9-тармақ) |
| Ең жоғары балл | сыныпқа қарай 12, 14 немесе 16 (2-9-тармақ) | 7-ден 20-ға дейін (9-тармақ) |
| Тоқсандық бағадағы үлесі | 50 %, қалғаны — формативтік бағалау (2-14-тармақ) | 25 %, тағы 25 % — формативтік, 50 % — ТЖБ (28-тармақ) |
| Модерация | жүргізілмейді (Академияның хаты) | ТЖБ жұмыстары бойынша бар |
Пәндер бойынша аралық бағалау түрлері
| Пән | Түрі (2-7-тармақ) | Қашан |
|---|---|---|
| Қазақ тілі, орыс тілі, оқыту ұйғыр, өзбек және тәжік тілдерінде жүргізілетін мектептерде ана тілі | диктант және оқу сауаттылығын бағалауға арналған тапсырмалар | бөлімнен кейін |
| Шетел тілі | ауызша және жазбаша тапсырмалар | бөлімнен кейін |
| Әдебиеттік оқу | оқу сауаттылығына арналған тапсырмалары бар шығарма мен мазмұндама | бөлімнен кейін |
| Математика | математикалық сауаттылыққа арналған тапсырмалары бар бақылау жұмысы | бөлімнен кейін |
| Жаратылыстану, дүниетану | ауызша, жазбаша, практикалық, зертханалық, жобалық не зерттеу жұмысы | тоқсанына бір рет |
| Цифрлық сауаттылық және жасанды интеллект, еңбекке баулу, бейнелеу өнері, музыка, дене шынықтыру | практикалық, шығармашылық, жобалық, зерттеу не спорттық жұмыс | тоқсанына бір рет |
Тілдік пәндерде сөйлеу әрекетінің төрт түрі бағаланады, бірақ тыңдалым мен айтылым аралық бағалау жоспарланған аптаның сабақтарында бағаланады (2-7-тармақ). Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының 2026–2027 оқу жылына арналған әдістемелік нұсқау хаты бойынша қазақ тілі мен орыс тілінен оқу сауаттылығына арналған тапсырмалар диктант мәтіні негізінде құрылады (32-бет).
Тоқсанына неше жұмыс өтеді
Қағидалар жұмыс санын белгілемейді — тоқсанына бір жұмыс өтетін пәндерден басқа. Бағдарды Академияның хаты береді (37–39-беттер). Бұл — Қағидалардың нормасы емес, ұсыным:
| Пән | 2-сынып | 3-сынып | 4-сынып |
|---|---|---|---|
| Қазақ тілі не орыс тілі, аралық бақылау диктанты | тоқсанына 2, жылына 8 | тоқсанына 2, жылына 8 | тоқсанына 2, жылына 8 |
| Әдебиеттік оқу, шығарма не мазмұндама | тоқсанына 2, жылына 8 | тоқсанына 2, жылына 8 | тоқсанына 2, жылына 8 |
| Ағылшын тілі, аралық жазба жұмысы | хатта жоқ | тоқсанына 2, жылына 8 | тоқсанына 2, жылына 8 |
| Математика, аралық бақылау жұмысы | тоқсанына 3, жылына 12 | тоқсанына 3, жылына 12 | 3, II тоқсанда 2; жылына 11 |
| Қалған пәндер | тоқсанына 1, жылына 4 | тоқсанына 1, жылына 4 | тоқсанына 1, жылына 4 |
Жұмыстар ОМЖ (КТЖ) бойынша бөлімдердің ретімен жоспарланады. Математикада тоқсанда төрт не одан көп бөлім болса, Академияның әдістемелік ұсынымдары мазмұны сабақтас бөлімдерді бір бақылау жұмысына біріктіруге мүмкіндік береді.
Қанша балл қойылады және не ескерілмейді
Нәтиже журналға балл түрінде қойылады: бір жұмыстың ең жоғары балы 2-сыныпта — 12, 3-сыныпта — 14, 4-сыныпта — 16. Тапсырма шарттарының рәсімделуі ескерілмейді, тәртібі үшін балл төмендетілмейді (2-9-тармақ). Академияның ұсынымдары бойынша оқу сауаттылығына арналған тапсырмалардың жауаптарындағы орфографиялық және пунктуациялық қателер үшін де балл төмендетілмейді: мұнда мәтінді түсіну бағаланады.
Ең жоғары балды бөліктерге бөлуді мұғалім шешеді. Тілдік пәндер мен әдебиеттік оқу үшін Академия мынадай схема ұсынады:
| Сынып | Ең жоғары балл | Диктант, шығарма не мазмұндама | Мәтінмен жұмыс |
|---|---|---|---|
| 2 | 12 | 7 | 5 |
| 3 | 14 | 7 | 7 |
| 4 | 16 | 7 | 9 |
Бұл схемада диктант былай бағаланады: мәтінді толық жазу — 1 балл, каллиграфия — 2, орфография — 2, пунктуация — 2; министрліктің түсіндіруінше, каллиграфия оқу мақсатында болса ғана ескеріледі. Диктант көлемі «Қазақ тілі» бағдарламасында (оқыту қазақ тілінде) 2-сыныпқа 25–30, 3-сыныпқа 35–50, 4-сыныпқа 55–70 сөз (7-тармақ), ал Академияның ұсынымдарында І жартыжылдыққа сәйкесінше 30–35, 45–50 және 65–70 сөз. Математикада балл дескрипторлар бойынша әр әрекетке қойылады.
Жұмысты қалай құрастыру керек: 7 қадам
Қадамдар — Академияның материалдарына сүйенген біздің ұсынымымыз, Қағидалардың талабы емес.
- ОМЖ бойынша бөлім мен күнді анықтаңыз. Жұмыс бөлімнен не бірнеше бөлімнен кейін өтеді; тоқсанына бір жұмыс өтетін пәндерде — ол тексеретін материал өтіліп болғанда.
- Бөлімнің оқу мақсаттарын ОМЖ мен үлгілік оқу бағдарламасынан кодтарымен алыңыз. Тек өтілгенін және бір сабақта тексеруге болатынын ғана.
- 2-7-тармақ бойынша түрін таңдап, материал іріктеңіз. Мәтіннің тақырыбы — бөлімнің ортақ тақырыбы, көлемі — бағдарлама нормасы бойынша, орфограммалар шамадан тыс көп болмасын.
- Тапсырмаларды жеңілден күрделіге қарай құрастырыңыз. Тілдік пәндерде — мәтінді түсінуге: ақпаратты табу, қорытынды жасау, негізгі ойды анықтау. Математикада — есептеу, есеп және өмірлік жағдаятқа арналған тапсырма.
- Балдарды сыныптың ең жоғары балына дейін бөліңіз — 12, 14 немесе 16. Әр әрекетке — жеке балл.
- Критерийлер мен дескрипторларды жазыңыз. Критерий — не бағаланатыны, дескриптор — оқушының не істейтіні: «табады», «мәтінге сүйеніп түсіндіреді».
- Жауап кілтін және жұмысқа қатыспағандарға бөлек нұсқа дайындаңыз (2-12-тармақ). Жұмысты өзіңіз орындап, 40 минутқа сыятынын тексеріңіз.
Төменде — осы қадамдармен құрастырылған үлгілер: 3-сыныпқа математикадан бақылау жұмысы және оқыту қазақ тілінде жүргізілетін мектептің 2-сыныбына қазақ тілінен диктант пен мәтінмен жұмыс. Әрқайсысында — үлгілік оқу бағдарламасындағы кодтары бар оқу мақсаттары, тапсырмалар, балдар, критерийлер, дескрипторлар және мұғалімге арналған кілт. Деректер шартты, мәтіндер үлгі үшін жазылған.
Жұмыс үлгілері Word-та
Шартты деректермен екі жұмыс: математика 3-сынып, қазақ тілі 2-сынып — тапсырмалар, балдар, критерийлер және мұғалімге арналған жауаптар.
Жұмыстың жобасын Telly (бұрынғы iTeacher) генераторы «Аралық бағалау» түрінде құрастырады: пәнді, сыныпты, бөлімді және оқу мақсаттарын көрсетіңіз. Ең жоғары балды — 12, 14 немесе 16 — генератор сыныпқа қарай өзі қояды да, тапсырмаларды, дескрипторларды және балл қою кестесін Word-та қайтарады. Жұмыс түрі мен тапсырмалардың сыныпқа лайықтылығын 2-7-тармақпен және бағдарламамен салыстырыңыз: жұмысқа мұғалім жауап береді.
12, 14 не 16 балдық бөлім жұмысын Telly құрастырады
«Аралық бағалау» түрін таңдап, пәнді, сыныпты, бөлімді және мақсаттарды көрсетіңіз — генератор ең жоғары балды (12, 14 не 16) өзі қояды және 2-7‑тармақ пәнге белгілеген түрде тапсырмаларды, дескрипторларды және балл қою кестесін бірден Word-та құрастырады. Бөлім мақсаттарын ОМЖ-дан алған ыңғайлы: ОМЖ (КТЖ) генераторы — айына бес жоспар тегін.
Тоқсандық баға қалай есептеледі
Тоқсан қорытындысы 2-14-тармақтағы формулалармен есептеледі: Q = (F + P) / 2. Мұнда F — формативтік бағалаудың пайызы, ал P = ΣPb / (R × Pn) × 100 % — тоқсандағы аралық жұмыстар балдарының қосындысы мен олардың ең жоғары балдары қосындысының қатынасы. Q бағаға шкала (шәкіл) бойынша ауыстырылады: 0–39 % — «2», 40–64 % — «3», 65–84 % — «4», 85–100 % — «5» (2-15-тармақ).
Шартты мысал, математика, 3-сынып: 14 балдық үш жұмыста 12, 10 және 13 балл — P = 35 / 42 ≈ 83 %. Бағаланған 16 сабақта 128 балл — F = 80 %. Q ≈ 82 %, бұл — «4».
Академияның хаты бойынша формулаларды LMS жүйесі есептейді (36-бет). Аралық бағалау нәтижелері болмаса, оқушы бағалаудан өткенге дейін оған тоқсандық баға қойылмайды (2-16-тармақ). Формулалар туралы толығырақ — «БЖБ мен ТЖБ 2026–2027 оқу жылында: не өзгерді» мақаласында, ал өз тоқсаныңызды тоқсандық баға калькуляторында есептей аласыз.
Жиі кездесетін қателер
- Бұрынғы БЖБ сияқты 7–15 балдық жұмыс. Енді әр сыныптың ең жоғары балы біреу: 12, 14 немесе 16 (2-9-тармақ).
- Тоқсан соңында қорытынды бақылау жұмысын өткізу. Ол өткізілмейді: қорытынды формативтік және аралық балдар бойынша есептеледі, ал мұғалім ТЖБ тапсырмаларын әзірлемейді (Академияның хаты, 33 және 35-беттер).
- Жазу ерекшелігі, рәсімдеу не тәртіп үшін балл төмендету. Тапсырма шартының рәсімделуі ескерілмейді, тәртібі үшін балл төмендетілмейді (2-9-тармақ); жазу ерекшелігі — каллиграфия оқу мақсатында болса ғана.
- Тыңдалым мен айтылымды жазба жұмысқа қосу. Тілдік пәндерде олар бағалау аптасының сабақтарында бағаланады (2-7-тармақ).
- Жұмысқа қатыспаған оқушыға сол нұсқаны беру. Мектеп басшысы бекіткен жеке кесте бойынша бөлек нұсқа керек (2-12-тармақ).
Жиі қойылатын сұрақтар
Аралық бағалау — жаңа БЖБ ме? Тоқсандағы орны ұқсас: бөлімнен кейінгі жұмыс. Бірақ сыныптары, түрі, ең жоғары балы және тоқсандық бағадағы үлесі басқа, ал 2–4-сыныптарда ТЖБ мүлде жоқ.
Аралық бағалаудың шкаласы бар ма? Бір жұмыстың балын бағаға ауыстыратын шкала жоқ: журналға балл қойылады. Қағидалардың 1-қосымшасындағы шкала тоқсан қорытындысы Q-ды бағаға ауыстырады: 0–39 % — «2», 40–64 % — «3», 65–84 % — «4», 85–100 % — «5».
Оқушы жұмысқа қатыспаса не істеу керек? Себебі дәлелді болса — ауырса, жарысқа, олимпиадаға қатысса, ауа райы қолайсыз болса, — ол жеке кесте бойынша бөлек нұсқаны орындайды (2-12-тармақ). Нәтиже болмаса, тоқсандық баға қойылмайды (2-16-тармақ).
Тапсырма үлгілерін қайдан алуға болады? Академия бірінші аралық бағалау бойынша ұсынымдар шығарды: онда қазақ тілі, әдебиеттік оқу, математика және шетел тілі бойынша І тоқсанға үлгілер бар. Жаратылыстану, дүниетану және басқа пәндер бойынша ұсынымдар бөлек шыққан. Біздің үлгілер — осы мақаладағы файлда.