Қысқаша
- Аттестаттау «Педагогтерді аттестаттаудан өткізу қағидалары мен шарттары» бойынша жүргізіледі (ҚР Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы 27 қаңтардағы № 83 бұйрығы). Қолданыстағы редакциясы — 2026 жылғы 3 шілдедегі.
- Санаттар: «педагог», «педагог-модератор», «педагог-сарапшы», «педагог-зерттеуші», «педагог-шебер». Санат бес жылға беріледі. Модератордан шеберге дейінгі санат үшін қосымша ақы — лауазымдық айлықақының 30–50 %-ы.
- 2026 жылғы сәуірде Оқу-ағарту министрлігі мұғалімдердің басым бөлігі үшін ПББ тесті алынып тасталатынын, ал жаңа аттестаттау моделі 2027 жылдан енгізілетінін хабарлады.
- Қазір ПББ-сыз пилоттық жоба жүріп жатыр: қатысушылар өтінішті «Ұстаз» платформасында 2026 жылғы 15 желтоқсанға дейін береді.
- Комиссия мұғалімнің кәсіби цифрлық бейінін қарайды: сабақтарын, оқушылары мен өзінің жетістіктерін, курстарын, тәрбие жұмысын.
Аттестаттауды қандай құжаттар реттейді
Қағидалар — тұрақты құжат: № 83 бұйрық, оған соңғы өзгерістер 2026 жылғы 25 мамырда және 3 шілдеде енгізілді. Қағидалар бойынша үш кезең бар (4-тармақ): біліктілікті бағалау (мектеп барлық құжаттың бар-жоғын тексереді), педагогтердің білімін бағалау (ПББ) және қызмет нәтижелерін кешенді талдамалық жинақтау — мұнда комиссия портфолионы бағалайды.
Пилоттық жоба — ҚР Оқу-ағарту министрінің м.а. 2026 жылғы 5 маусымдағы № 159-НҚ бұйрығы. Ол 2026 жылғы 1 тамыздан 31 желтоқсанға дейін қолданылады. Пилот екі кезеңнен тұрады: біліктілікті бағалау және қызмет нәтижелерін жинақтау, ПББ жоқ (Тәртіптің 5-тармағы).
Жаңа Қағидаларды 2027 жылғы модель үшін Министрлік әзірлеп жатыр. 2026 жылғы 3 қазандағы жағдай бойынша «Әділет» порталында олар әзірге жоқ.
Санаттар және қосымша ақы
| Санат | Шарттары | Кім береді | Қосымша ақы |
|---|---|---|---|
| «Педагог» | Тағылымдамашыға бір жыл жұмыстан кейін, аттестаттаусыз | Өтініш бойынша мектеп директоры | — |
| «Педагог-модератор» | Өтілі екі жылдан кем емес, нәтижелері мектеп деңгейінде | Мектеп комиссиясы | 30 % |
| «Педагог-сарапшы» | Нәтижелері аудан (қала) деңгейінде | Білім бөлімінің комиссиясы | 35 % |
| «Педагог-зерттеуші» | Нәтижелері облыс деңгейінде | Білім басқармасының комиссиясы | 40 % |
| «Педагог-шебер» | Республикалық және халықаралық деңгей | Министрлік комиссиясы | 50 % |
Негізі — Қағидалардың 5, 6, 19-тармақтары және пилот Тәртібінің 13, 24-тармақтары. Санаттар бірізділік қағидаты бойынша, кезегімен беріледі.
Қосымша ақыны Қағидалар емес, ҚР Үкіметінің № 1193 қаулысы белгілейді (4-қосымша, 7-жол): ол лауазымдық айлықақыдан пайызбен, нақты жүктемені ескере отырып есептеледі. «Педагог» санаты үшін бұл тізбеде қосымша ақы жоқ.
Пилот қалай өтеді
Қатысу ерікті (Тәртіптің 4-тармағы). Өтінішті мына мұғалімдер бере алады:
- 2026 жылғы 1 қыркүйекке дейін ПББ-да бірінші әрекетте шекті балл жинай алмағандар;
- аттестаттау мерзімі келгендер немесе мерзімінен бұрын аттестатталатындар, егер пилот басталған кезде ПББ-ға тіркеліп, тестті бастамаса немесе мүлде тіркелмесе.
Тәртібі мынадай:
- Өтініш — «Ұстаз» платформасында, 2026 жылғы 1 қыркүйектен 15 желтоқсанға дейін. Қабылдау туралы хабарлама жеке кабинетке бір жұмыс күні ішінде келеді, құжаттар толық болмаса, қабылдаудан бас тартылады (21-тармақ).
- Бейін дерекқорлардан жинақталады. Жетіспейтінін мектеп басшысының бұйрығымен тағайындалған жауапты адам енгізеді. Комиссия бейінге ештеңе қоспайды (29-тармақ).
- Құжаттар мен сабақты бақылау парақтарын комиссия 10 жұмыс күні ішінде қарайды (30-тармақ).
- Шешім — «сәйкес келеді» не «сәйкес келмейді». Екінші жағдайда қолданыстағы санат сақталады не одан төмен санат беріледі; мерзімінен бұрын аттестаттауда қолданыстағы санат мерзімі біткенше сақталады (32-тармақ).
- Хаттама негізінде бұйрық шығады, мектеп куәлік береді. Санат бұйрық шыққан күннен бастап бес жыл қолданылады (34-тармақ).
Пилот жүріп жатқанда бұрынғы санат жаңа шешімге дейін сақталады: бұл 40-тармақ, оны 2026 жылғы 1 қыркүйектегі № 237-НҚ бұйрық қосты.
Комиссия нені бағалайды
Мектеп мұғалімінің бағалау парағы — Тәртіпке 6-қосымша:
| Критерий | Модератор | Сарапшы | Зерттеуші | Шебер |
|---|---|---|---|---|
| Сабақты бақылау саны | 4 | 4 | 3 онлайн және 3 офлайн | 4 онлайн және 4 офлайн |
| Оқушылардың олимпиада мен конкурстарға қатысуы | мектеп | аудан | облыс | республика |
| Педагогтің өз конкурстары (кемінде 2 қатысу) | мектеп | аудан | облыс | республика |
| Курстар, сағат | 36 | 36 | 72 | 72 |
| Әріптестерді сүйемелдеу | — | — | кемінде 1 | кемінде 2 |
| «Адал азамат» іс-шаралары | 5 сағат | 5 сағат | 5 сағат | 5 сағат |
| Парақ қорытындысы, балл | 82 | 87 | 108 | 113 |
Кәсіби қызметке алғаш кіріскендерді немесе санаты төмен әріптестерді сүйемелдейді. «Облыс» деңгейіне республикалық маңызы бар қалалар мен астана да жатады. Зерттеуші мен шеберге тағы үш талаптың бірі керек: оқулық авторлығы, үлгілік оқу бағдарламаларын әзірлеуге қатысу немесе үздіксіз педагогикалық өтіл (сәйкесінше кемінде 20 және 25 жыл). Материалдар қандай да бір критерий бойынша санатқа сай келмесе, оған 0 қойылады.
Сабақты бақылау парағында (5-қосымша) алдымен «Жоспарлау» бағаланады: сабақ мақсаттары, оқыту әдістері мен ресурстар, бағалау тапсырмалары.
Комиссия бақылайтын сабақтың жоспарын Telly (бұрынғы iTeacher) құрастырады: ҚМЖ генераторы 130 бұйрықтың нысаны бойынша жұмыс істейді — «ҚМЖ қалай жазылады» мақаласындағыдай. «Педагогтің аттестаттауы мен портфолиосы» бөлімінде — санатқа сай сабақ ҚМЖ-сы, өзін-өзі талдау және даму жоспары. Өзін-өзі талдау мен даму жоспары ресми тізбеде жоқ: олар мектеп сұраса ғана керек.
Комиссия бақылайтын сабаққа жоспар
ҚМЖ генераторы 130 бұйрықтың нысаны бойынша жоспар құрастырады: мақсаттар, сабақ барысы, тапсырмалар мен бағалау. «Аттестаттау және портфолио» бөлімінде — таңдалған санатқа сай сабақ ҚМЖ-сы, өзін-өзі талдау және даму жоспары. Файлдар — Word-та.
Қандай құжаттар керек
Пилот Тәртібі бойынша (2-қосымша, 9-тармақ):
- өтініш;
- диплом — цифрлық жүйелерде мәлімет болмаса;
- қайта даярлау туралы құжат — бар болса;
- еңбек қызметін растайтын құжат — цифрлық жүйелерде мәлімет болмаса;
- біліктілікті арттыру курстарының сертификаты;
- санат туралы куәліктің көшірмесі — санат бар болса;
- санат беру туралы бұйрықтың көшірмесі — санат бар болса;
- кәсіби жетістіктерді растайтын құжаттар;
- педагогикалық қызметті бақылау парақтары;
- білім алушылардың жетістіктерін растайтын құжаттар.
3 және 5–10-тармақтардағы құжаттар «Ұстаз» платформасында қалыптасады. Қағидалардағы тізбеде (1-қосымша) тағы 250–300 сөздік эссе бар, оның тақырыбын жыл сайын Министрлік белгілейді (59-тармақ). Министрліктің айтуынша, жаңа модельде эссе, ғылыми мақала және авторлық бағдарлама талап етілмейді.
2026 жылы ПББ
Қағидаларда ПББ әлі де сипатталған: мектеп мұғалімі үшін — «Пәндік білім» бойынша 50 тапсырма (38-тармақ), 80 минут, ал математика, физика, химия және информатика бойынша — 125 минут (40-тармақ). Шекті деңгейлер (39-тармақ): «педагог» — 50 %, модератор — 60 %, сарапшы — 70 %, зерттеуші — 80 %, шебер — 90 %.
Бірақ Министрліктің хабарлауынша, ПББ тапсыру енді аттестаттаудың міндетті шарты емес. Тест педагогикалық мамандыққа алғаш келетін түлектер, қызметін қайта бастайтын педагогтер, сондай-ақ мектеп басшылары, олардың орынбасарлары мен әдіскерлер үшін сақталады. Пилотта ПББ жоқ.
2025–2026 жылдары не өзгерді
- 25.02.2025, № 32 бұйрық. Қағидалар жаңа редакцияда жазылды, өтініш қабылдау мерзімін Министрлік айқындайды (бұрын — 1 қыркүйектен 31 желтоқсанға дейін).
- 2026 жылғы сәуір. Министрлік жаңа модельді жариялады: мұғалімдердің басым бөлігі үшін ПББ жоқ, эссе мен авторлық бағдарлама жоқ, барлық санат — «Ұстаз» арқылы. 2026 жылғы қыркүйектен бастап ол пилоттық режимде іске асырылуда (№ 159-НҚ бұйрық).
- 25.05.2026, № 137-НҚ бұйрық. «Педагог-модератор» санаты аттестаттаусыз майор немесе штаб-сержанттан төмен емес әскери атағы бар тұлғаларға да беріледі (32-тармақ).
- 03.07.2026, № 190-НҚ бұйрық. Педагогтерге арналған жаңа кәсіптік стандарттарға сілтеме берілді, ПББ-ға өтініштен «Ұлты» бағаны алынды.
Қадамдап: қалай дайындалу керек
Бұл — Тәртіптің талаптары емес, кеңестер.
- Куәліктен санаттың мерзімін қараңыз. Мерзімінен бұрын аттестаттау кезекті аттестаттаудан кейін кемінде екі жыл өткен соң ғана мүмкін (Қағидалардың 63-тармағы).
- Пилотқа сәйкес келетін-келмейтініңізді және мектепте «Ұстаз»-ға деректерді кім енгізетінін оқу ісі меңгерушісінен нақтылаңыз.
- Өтініш бермес бұрын бейіндегі өтілді, білімді, санатты және курстарды тексеріңіз.
- Растайтын құжаттарды жинаңыз: оқушылардың дипломдары, өз конкурстарыңыз, баяндамалар, топтар мен жобалар — бұйрықтарымен және бағдарламаларымен.
- Сағаттарды салыстырыңыз: курстар — санатқа қарай 36 не 72, «Адал азамат» іс-шаралары — 5.
- Сабақты бақылау күндерін келісіп, әр сабаққа ҚМЖ дайындаңыз.
- Өтінішті 2026 жылғы 15 желтоқсанға дейін беріп, жеке кабинеттегі хабарламаны тексеріңіз.
Типтік қателер
Бұл да кеңестер — Қағидалар мен Тәртіп бойынша:
- Қағаз қалтаны күту. Пилотта портфолио — цифрлық бейін.
- Бейінді тексермеу. Комиссия оны толықтырмайды (Тәртіптің 29-тармағы).
- «Сатыдан аттап» өтініш беру. Санаттар кезегімен беріледі (Тәртіптің 6-тармағы).
- Дәйексіз мәліметтер. Бұл — бас тарту негізі, ал Қағидалар бойынша — бес жылға аттестаттауға жібермеу және санатты «педагог» санатына дейін төмендету (62-тармақ).
- Өтінішті кешіктіру. Қағидалар бойынша бір жылға бір деңгей төмен санат берілуі мүмкін (46-тармақ).
Жиі қойылатын сұрақтар
2026 жылы мұғалім ПББ тапсыруы керек пе? Пилотта — жоқ. Министрліктің хабарлауынша, тест түлектер, қызметін қайта бастайтындар, басшылар, олардың орынбасарлары мен әдіскерлер үшін сақталады.
ПББ-да шекті балл жинамасам, санатым жойыла ма? Жоқ. Мұндай мұғалімдер пилоттан өте алады, ал бұрынғы санат комиссия шешім шығарғанша сақталады (Тәртіптің 40-тармағы). Министрліктің хабарлауынша, үстемеақылар да сақталады.
Санат үшін қанша қосымша ақы төленеді? Модераторға — лауазымдық айлықақының 30 %-ы, сарапшыға — 35 %, зерттеушіге — 40 %, шеберге — 50 %, нақты жүктемені ескере отырып.
Зейнеткерлік алдында аттестаттаудан өту керек пе? Жоқ, егер жасына байланысты зейнеткерлікке төрт жылдан аз қалса: санат өтініш бойынша зейнеткерлік жасқа дейін сақталады (Қағидалардың 30-тармағы).
Құжаттарды қайдан оқуға болады? «Әділет» порталында: Аттестаттау қағидалары, пилот туралы № 159-НҚ бұйрық, № 1193 қаулы.